- Łuszczyca plackowata to najczęstsza postać łuszczycy – przewlekłej choroby zapalnej skóry.
- Charakteryzuje się ona nadmiernym namnażaniem komórek naskórka, co prowadzi do powstawania na ciele wypukłych blaszek pokrytych srebrzystą łuską.
- Łuszczyca plackowata objawia się charakterystycznymi, łuszczącymi się blaszkami, najczęściej na łokciach, kolanach, skórze głowy i w okolicy lędźwiowej.
- Leczenie obejmuje terapię miejscową, fototerapię oraz leczenie ogólne, dobierane indywidualnie do nasilenia objawów.
- Kluczowe znaczenie ma także codzienna pielęgnacja, zdrowy styl życia i redukcja czynników zaostrzających, takich jak stres czy używki.
- Dowiedz się więcej o prebiotycznych emolientach plus.
Czym jest łuszczyca plackowata?
Łuszczyca plackowata to najczęściej występujący rodzaj łuszczycy zwykłej (psoriasis vulgaris), a więc przewlekłej choroby zapalnej, która cechuje się nie tylko zmianami występującymi na skórze gładkiej, ale i niekiedy objawami stawowymi oraz zajęciem płytek paznokciowych.
Na łuszczycę zapadają z równą częstością kobiety, jak i mężczyźni, a szczyt zachorowań przypada na 20. i następnie 60. rok życia. Ze względu na swoje symptomy chorobowe łuszczyca plackowata często jest przyczyną obniżenia jakości życia, dlatego konieczne jest jej odpowiednie leczenie.
Mechanizm choroby: autoimmunologiczny stan zapalny
Kluczową rolę w patogenezie łuszczycy plackowatej odgrywają zjawiska immunologiczne i stan zapalny. Komórki układu odpornościowego (w tym limfocyty T, czy komórki dendrytyczne) uwalniają liczne cytokiny prozapalne, co prowadzi do pobudzenia komórek naskórka (a więc keratynocytów). Skutkuje to nadmierną ich proliferacją i zaburzeniem procesu dojrzewania, co z kolei prowadzi do pojawienia się zmian skórnych.
Należy wyraźnie podkreślić, że stan zapalny nie dotyczy tylko i wyłącznie skóry. Cytokiny prozapalne dostają się bowiem do układu krążenia, co sprawia, że stan zapalny jest ogólnoustrojowy. Z tego właśnie powodu pacjenci z łuszczycą są bardziej narażeni na rozwój schorzeń sercowo-naczyniowych i metabolicznych.
🤰🏻 Łuszczyca w ciąży – przyczyny zaostrzeń, leczenie, czym smarować?
Dlaczego powstają blaszki łuszczycowe?
Zmiany łuszczycowe powstają na skutek nieprawidłowego i nadmiernego namnażania się komórek naskórka, czyli keratynocytów. Naskórek to najbardziej zewnętrzna warstwa skóry, znajdująca się powyżej skóry właściwej. Proces dojrzewania keratynocytów w prawidłowych warunkach trwa około 28 dni, zaś w przypadku łuszczycy proces ten przebiega nieprawidłowo i jest przyspieszony – trwa bowiem tylko 3-4 dni (zjawisko to określane jest w dermatologii mianem parakeratozy). Powoduje to pojawienie się charakterystycznych zmian chorobowych, które zostaną szczegółowo omówione w kolejnych akapitach tego artykułu.
Łuszczyca plackowata przyczyny
Poza tłem immunologicznym i zapalnym niezwykle ważne jest tło genetyczne. W sytuacji, gdy na łuszczycę choruje jedno z rodziców, to ryzyko wystąpienia tego schorzenia u dziecka wynosi około 10-20%. Z kolei, gdy chorują oboje rodzice, ryzyko zachorowania wzrasta aż do 50-70%. Potwierdza to fakt, że łuszczyca plackowata ma również podłoże genetyczne.
Szacuje się, że u około 30% pacjentów łuszczyca plackowata występuje w sposób rodzinny.
Warto wspomnieć też o podziale łuszczycy na dwa typy:
- typ I – w tym przypadku pojawienie się objawów przypada na czas przed 40 rokiem życia, ten typ łuszczycy cechuje się występowaniem rodzinnym i jest wiązany z antygenem HLA-Cw6,
- typ II – mniejsza tendencja do występowania rodzinnego, objawy pojawiają się najczęściej między 40, a 60 rokiem życia.
Jak wygląda łuszczyca plackowata?
Początkowo na skórze pacjenta pojawiają się grudki, a więc zmiany wyczuwalne palpacyjnie, wyniosłe ponad poziom skóry. Z czasem dochodzi do zlewania się grudek w większe zmiany, nazywane blaszkami. Są one pokryte srebrzystą łuską. Jest to charakterystyczne dla łuszczycy plackowatej. Przy braku podejmowania odpowiedniego leczenia zmiany stają się pogrubiałe, a łuska zdecydowanie bardziej nawarstwiona.
Lokalizacja zmian w przebiegu łuszczycy plackowatej
Zmiany skórne w przebiegu łuszczycy plackowatej mogą pojawić się w wielu, różnorodnych lokalizacjach. Najczęściej manifestują się jednak w okolicy:
- łokci,
- kolan,
- okolicy krzyżowo-lędźwiowej,
- w obrębie owłosionej skóry głowy.
Należy pamiętać, że w zaawansowanej postaci zmiany skórne mogą zajmować niemal całą powierzchnię ciała. Taki stan określa się mianem erytrodermii łuszczycowej.
Objawy choroby mogą być widoczne również w obrębie płytek paznokciowych, na których odnotowuje się przede wszystkim:
- objaw naparstka – drobne punkcikowate wgłębienia w obrębie płytki,
- rogowacenie podpaznokciowe,
- objaw plamy olejowej,
- onycholizę – zbielenie, świadczące o utracie integralności między płytką paznokciową a łożyskiem.
Wraz z trwaniem choroby paznokcie stają się kruche, łamliwe i z czasem może dojść do całkowitej ich destrukcji.
Objawy ogólnoustrojowe
Jak już podkreślono w poprzednich akapitach tego artykułu, łuszczyca plackowata to schorzenie ogólnoustrojowe. Pacjenci mają bowiem większe ryzyko rozwoju niektórych schorzeń, w tym między innymi takich jak:
- choroba niedokrwienna serca,
- zawał mięśnia sercowego,
- nadciśnienie tętnicze,
- podwyższone stężenie cholesterolu,
- miażdżyca naczyń tętniczych,
- otyłość,
- choroba zakrzepowo-zatorowa,
- udar mózgu,
- zespół metaboliczny,
- cukrzyca.
Jak diagnozuje się łuszczycę plackowatą?
Łuszczyca plackowata to schorzenie, które w większości przypadków można rozpoznać na podstawie badania klinicznego, uwzględniającego dokładną ocenę nie tylko skóry gładkiej, ale i owłosionej skóry głowy oraz płytek paznokciowych. Ważny jest również wywiad chorobowy, uwzględniający występowanie schorzeń dermatologicznych w rodzinie pacjenta.
Rozpoznanie kliniczne
Typowe przypadki łuszczycy można rozpoznać bez wykonywania dodatkowych badań, na podstawie obecności typowych wykwitów skórnych i ich lokalizacji. Niezwykle pomocna jest dermatoskopia, a więc oglądanie zmian skórnych w powiększeniu z użyciem dermatoskopu. W obrazie dermatoskopowym łuszczycy obserwuje się przede wszystkim:
- równomiernie rozmieszczone naczynia typu kropek,
- obecność białawej łuski.
Kiedy wykonuje się biopsję skóry?
Biopsja i badanie histopatologiczne to procedura wykonywana w przypadku niemożności postawienia rozpoznania na podstawie obrazu klinicznego. Lekarz pobiera biopsję skóry w sytuacji konieczności różnicowania łuszczycy z innymi schorzeniami dermatologicznymi.
Różnicowanie z innymi dermatozami
Łuszczyca plackowata może wymagać różnicowania z takimi schorzeniami skóry jak na przykład:
- łojotokowe zapalenie skóry,
- łupież różowy Gilberta,
- przyłuszczyca grudkowa,
- osutka w przebiegu kiły,
- liszaj płaski,
- podostry toczeń skórny (SCLE),
- wyprysk pieniążkowaty,
- grzybica skóry gładkiej.
Zmiany łuszczycowe zlokalizowane w obrębie płytek paznokciowych mogą wymagać różnicowania z infekcją grzybiczą, zmianami pourazowymi paznokci, a także liszajem płaskim. Niekiedy konieczne jest wykonanie badania mykologicznego, w celu wykluczenia infekcji grzybiczej.
Jak odróżnić łuszczycę od egzemy?
Łuszczyca plackowata i egzema to dwie odrębne dolegliwości. W dermatologii mianem egzemy określa się stan zapalny skóry, który dotyka przede wszystkim powierzchownych warstw naskórka i ma nieinfekcyjne tło. Egzema to potoczne, częściej używane przez pacjentów określenie na wyprysk. Egzema może (choć nie musi) mieć podłoże alergiczne. Zmiany skórne w jej przebiegu mogą niekiedy przypominać łuszczycę, ale częściej wiążą się z obecnością świądu.
W przypadku niejasności diagnostycznych, w celu zróżnicowania wyprysku i łuszczycy pobiera się wycinek skóry do badania histopatologicznego.
🤲🏻 Egzema – przyczyny, objawy, leczenie i pielęgnacja skóry
Łuszczyca plackowata leczenie
Aktualnie mamy do dyspozycji wiele metod leczenia łuszczycy plackowatej. Obejmują one nie tylko leczenie miejscowe, w postaci maści, czy kremów, ale również leczenie ogólne i fototerapię. Poniżej zostaną przedstawione aktualnie dostępne rodzaje terapii łuszczycy plackowatej.
Leczenie miejscowe
Preparatem miejscowym pierwszego rzutu w leczeniu łuszczycy jest połączenie dwóch substancji, a mianowicie kalcypotriolu oraz dipropionianu betametazonu. Tego rodzaju preparaty są dostępne w postaci żelu czy maści.
Zgodnie z aktualnymi doniesieniami naukowymi są najbardziej skuteczną opcją leczenia miejscowego zmian łuszczycowych.
Należy pamiętać, że produkty te powinno się nakładać na nie więcej, niż 30% powierzchni skóry.
Na zmiany łuszczycowe w lokalizacjach szczególnych takich jak twarz, czy fałdy skórne (pachy, pachwiny) nie powinno się stosować preparatów sterydowych. Zamiast tego można zdecydować się na leczenie z wykorzystaniem inhibitorów kalcyneuryny w postaci maści (takrolimus, pimekrolimus).
Fototerapia
Kolejną metodą terapii łuszczycy plackowatej jest fototerapia, a więc leczenie z wykorzystaniem między innymi wąskiego spektrum UVB 311 nm, czy szerokopasmowego UVB. Fototerapia bywa również nazywana bardziej potocznie naświetlaniami na łuszczycę. W tej metodzie poprawę stanu dermatologicznego uzyskuje się ze względu na immunosupresyjne (wyciszające układ immunologiczny) działanie promieniowania i zmniejszanie stanu zapalnego w obrębie skóry.
Leczenie ogólnoustrojowe
Pacjenci mogą również zostać zakwalifikowani przez lekarza do leczenia ogólnego z wykorzystaniem takich substancji, jak metotreksat, cyklosporyna, czy też acytretyna. To jaki rodzaj leku zostanie wybrany zależy między innymi od wyników badań kwalifikujących, a także ogólnego stanu chorego, chorób towarzyszących i jego preferencji.
W przypadku przeciwwskazań do podjęcia leczenia ogólnego, wystąpienia istotnych działań niepożądanych, czy w sytuacji utraty odpowiedzi klinicznej, lekarz może zdecydować o skierowaniu pacjenta na leczenie biologiczne.
Należy mieć świadomość, że tabela ta ma charakter jedynie poglądowy. O sposobie leczenia decyduje lekarz prowadzący, nie tylko w oparciu o zajętą powierzchnię ciała, ale również z uwzględnieniem wpływu choroby na jakość życia. Co więcej, obecność zmian łuszczycowych w lokalizacjach szczególnych (twarz, owłosiona skóra głowy, okolica płciowa, płytki paznokciowe) jest również wskazaniem do leczenia ogólnego, mimo niewielkiej powierzchni zajętej skóry.
Domowe wsparcie terapii
Styl życia ma niezwykle duży wpływ na przebieg łuszczycy plackowatej. Używki, w tym alkohol i palenie papierosów przyczyniają się do występowania częstszych zaostrzeń i pogorszenia stanu dermatologicznego u pacjentów. Ponadto używki zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń lękowych i depresji, co z kolei przyczynia się dodatkowo do pogorszenia jakości życia.
Codzienna pielęgnacja skóry
Kluczową kwestią jest również codzienna pielęgnacja skóry łuszczycowej. Konieczne jest stosowanie emolientów, a więc specjalnych dermokosmetyków, które wspierają barierę naskórkową i regenerację skóry. Na rynku dostępne są tak zwane emolienty plus, które poza klasycznymi składnikami zawierają również substancje o dodatkowych właściwościach. Jedną z nich jest ektoina, która poza silnymi właściwościami nawilżającymi, działa również przeciwzapalnie i ochronnie w stosunku do komórek skóry. Codzienne stosowanie emolientów pozwala na wspomaganie leczenia łuszczycy.
Dieta przeciwzapalna
Jaką dietę stosować w przypadku łuszczycy plackowatej? Powinna być ona przede wszystkim odpowiednio zbilansowana kalorycznie do zapotrzebowania i aktywności fizycznej danego pacjenta. Warto wiedzieć, że nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko wystąpienia łuszczycy i pogorszenia stanu dermatologicznego.
Należy unikać nadmiernego spożycia produktów wysokoprzetworzonych, bogatych w cukry proste i tłuszcze nasycone. Zróżnicowana dieta powinna być bogata w warzywa i owoce. Warto pamiętać również o odpowiednim nawodnieniu organizmu.
Redukcja stresu
Stres to jeden z czynników ryzyka zwiększających ryzyko pierwszego wysiewu łuszczycy, jak i pojawienia się zaostrzeń stanu dermatologicznego. Choć trudno unikać stresu w życiu codziennym, a szczególnie w zawodowym, to warto w razie potrzeby skorzystać ze wsparcia psychologicznego i terapii, w celu zredukowania skutków stresu i nauczenia się radzenia sobie z tym czynnikiem.
Jak zapobiegać nawrotom łuszczycy plackowatej?
Jak zmniejszyć ryzyko wystąpienia zaostrzenia? Warto przede wszystkim pamiętać o:
- unikaniu używek,
- redukcji stresu,
- wspieraniu odporności – infekcje zwiększają bowiem ryzyko zaostrzenia,
- stosowaniu się do zaleceń lekarza prowadzącego,
- regularnych kontrolach dermatologicznych,
- utrzymywaniu prawidłowej masy ciała.
Czy łuszczyca plackowata jest zaraźliwa?
Łuszczyca plackowata nie należy do schorzeń zakaźnych. Nie jest bowiem wywoływana przez drobnoustroje, czyli na przykład bakterie, wirusy, czy grzyby. Nie ma możliwości zarażenia się łuszczycą od innego pacjenta na przykład przez dotknięcie zmian skórnych, czy używanie tej samej odzieży lub bielizny. Należy to podkreślić, ponieważ w społeczeństwie ciągle pokutuje mit na temat zakaźności tej choroby, co prowadzi do wykluczenia społecznego i obniżenia jakości życia.
Czy łuszczyca plackowata jest uleczalna?
Łuszczyca plackowata to schorzenie przewlekłe, przebiegające z okresami zaostrzeń objawów dermatologicznych, a więc cechujące się nawrotowością. Jednak podjęcie odpowiedniego leczenia choroby pozwala na uzyskanie czystej skóry i poprawę jakości życia.
Powikłania łuszczycy plackowatej
Łuszczyca plackowata to schorzenie ogólnoustrojowe. Dotyka ono nie tylko skóry, ale i niekiedy stawów, mając tak naprawdę wpływ na wszystkie układy organizmu.
Łuszczycowe zapalenie stawów
Łuszczyca stawowa dotyczy nawet 30% pacjentów, u których rozpoznano łuszczycę pospolitą. Warto mieć jednak świadomość, że zmiany zapalne w obrębie stawów mogą być widoczne w badaniu USG nawet u 70% chorych. Łuszczycowe zapalenie stawów jest najczęściej diagnozowane u pacjentów między 30, a 50 rokiem życia. Warto wspomnieć, że rozległość zmian w obrębie skóry pacjenta nie koreluje z ryzykiem rozwoju ŁZS, jednak pojawienie się zmian w obrębie płytek paznokciowych zwiększa ryzyko zachorowania. Łuszczyca stawowa objawia się przede wszystkim:
- bólem i obrzękiem w obrębie stawów,
- bólem w obrębie przyczepów ścięgnistych,
- pogrubieniem i obrzękiem palców – tak zwane palce kiełbaskowate,
- zmęczeniem, osłabieniem.
Choroba może prowadzić do istotnego obniżenia sprawności fizycznej pacjenta, dlatego wymaga włączenia odpowiedniego leczenia.
Choroby metaboliczne i sercowo-naczyniowe
Niestety, łuszczyca plackowata zwiększa dość istotnie ryzyko wystąpienia schorzeń sercowo-naczyniowych, w tym zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu. Z tego powodu pacjenci z łuszczycą powinni być regularnie kontrolowani pod kątem stężenia glukozy we krwi, lipidogramu, ciśnienia tętniczego, czy też aktualnej masy ciała. Konieczne jest również leczenie schorzeń współistniejących.
Wpływ na zdrowie psychiczne
Łuszczyca plackowata to schorzenie wpływające niekorzystnie na jakość życia pacjentów. Chorzy są bardziej narażeni na wystąpienie zaburzeń lękowych, nałogów, a także depresji. Z tego powodu warto zaproponować pacjentom konsultację psychologiczną, a w razie potrzeby – również psychiatryczną. Skóra i psychika są ze sobą nierozerwalnie powiązane, dlatego należy patrzeć na pacjenta z łuszczycą holistycznie i wspierać nie tylko ciało, ale i psychikę.
Może zainteresować Cię: Emolient plus co to jest? Rola emolientów plus w leczeniu AZS.
