- Metamizol wykazuje silne działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, ma również właściwości rozkurczowe.
- Lek ten jest wykorzystywany do krótkotrwałego leczenia bólu o dużym nasileniu, zwłaszcza gdy inne środki okazują się nieskuteczne lub niewystarczające.
- Metamizol sodowy może być stosowany u dzieci powyżej 15. roku życia oraz u dorosłych – zarówno w warunkach domowych, jak i szpitalnych.
- Sprawdza się m.in. w bólach pourazowych, nowotworowych, migrenowych, a także w kolkach nerkowych czy żółciowych.
- Stosowanie metamizolu w ciąży nie jest zalecane, szczególnie w III trymestrze – jego użycie dopuszcza się jedynie w wyjątkowych przypadkach i wyłącznie po konsultacji z lekarzem.
Metamizol co to jest i jak działa?
Metamizol sodowy (łac. metamizolum natricum) przez wiele lat był niesłusznie zaliczany do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Jego mechanizm działania wciąż nie jest w pełni poznany, jednak wiemy, że znacznie różni się od klasycznych przedstawicieli tej grupy. Metamizol (wraz z paracetamolem) tworzą odrębną grupę – nieopioidowe leki przeciwbólowe inne niż NLPZ.
Z chemicznego punktu widzenia metamizol sodowy to pochodna pirazolonu. Jego mechanizm działania polega najprawdopodobniej na blokowaniu aktywności enzymów z grupy cyklooksygenaz, których zadaniem jest produkcja prostaglandyn. To substancje o wielu istotnych funkcjach biologicznych – jedną z nich jest wywoływanie i podtrzymywanie stanu zapalnego i towarzyszących mu objawów – gorączki, bólu czy obrzęku. Zahamowanie syntezy prostaglandyn przyczynia się do redukcji tych symptomów, co odpowiada za główne działanie metamizolu:
- przeciwgorączkowe,
- przeciwbólowe.
W odróżnieniu od NLPZ metamizol nie wykazuje właściwości przeciwzapalnych. Zamiast tego działa rozkurczowo, przez co może przynosić ulgę w bólach przebiegających ze skurczem mięśni gładkich, np. kolkowych.
Dodatkowo niektóre badania wskazują, że może on wpływać na układy endokannabinoidowy i opioidowy – ten mechanizm miałby wzmacniać jego działanie przeciwbólowe.
Czy metamizol jest bezpieczny?
Metamizol sodowy jest dopuszczony do obrotu w wielu krajach na świecie, w tym w Polsce. Jego stosowanie wiąże się z ryzykiem działań niepożądanych jak w przypadku każdego innego leku. Najwięcej uwagi poświęca się bardzo rzadkiemu, ale potencjalnie groźnemu dla życia skutkowi ubocznemu, jakim jest agranulocytoza – czyli znaczny spadek liczby granulocytów, jednego z rodzajów białych krwinek. Może to prowadzić do zwiększonej podatności na poważne infekcje, prowadzące nawet do posocznicy i śmierci.
Ryzyko wystąpienia takiego działania niepożądanego zależy od dawki, czasu stosowania oraz indywidualnej podatności pacjenta. Przy krótkotrwałym przyjmowaniu leku w zalecanych przez producenta dawkach prawdopodobieństwo agranulocytozy jest minimalne.
Czy metamizol to opioidowy lek przeciwbólowy?
Metamizol sodowy nie należy do leków opioidowych – działa inaczej i nie wywołuje typowych dla tej grupy skutków ubocznych. Jego stosowanie nie wiąże się z ryzykiem uzależnienia ani nie wpływa na świadomość czy procesy myślowe.
Czy metamizol jest silniejszy od morfiny?
Morfina to mocny lek opioidowy, stosowany głównie w leczeniu bardzo intensywnego bólu, przy którym inne środki okazały się nieskuteczne, np. nowotworowego. Z tego względu metamizol, choć wyróżnia się siłą działania na tle paracetamolu czy słabszych leków z grupy NLPZ, nie dorównuje pod tym względem morfinie.
Na co pomaga metamizol? Wskazania do stosowania
Metamizol jest stosowany w przypadku wysokiej, trudnej do zabicia gorączki, a także w leczeniu bólu różnego pochodzenia o dużym nasileniu. Wykorzystuje się go zwłaszcza wtedy, gdy przyjmowanie innych leków nie przynosi spodziewanych efektów lub jest niewskazane.
Przykładowe sytuacje, w których metamizol może pomóc, to:
- ostry ból o dużym nasileniu, np. po urazie czy po operacji,
- kolki – nerkowa, żółciowa, jelitowa,
- ból zęba,
- migrena,
- ból nowotworowy,
- bóle mięśni i stawów.
Metamizol na ból zęba
Nagły, silny ból zęba wymaga szybkiej i zdecydowanej reakcji, dlatego metamizol sodowy może być tu dobrym rozwiązaniem. Aby uzyskać szybszy początek działania, warto zastosować preparat w formie rozpuszczalnej w wodzie, który wchłania się szybciej niż tabletki czy kapsułki.
Metamizol na ból kręgosłupa
W leczeniu bólu kręgosłupa stosuje się różne leki, głównie z grupy NLPZ, ze względu na ich działanie przeciwzapalne. Jednak metamizol może być przyjmowany doraźnie, by złagodzić silne, utrudniające codzienne funkcjonowanie epizody bólu. Nie jest lekiem przeznaczonym do stosowania przewlekłego, ale dobrze sprawdza się w leczeniu krótkotrwałym.
Dowiedz się więcej: Ból kręgosłupa: przyczyny, ćwiczenia, leczenie. Jak zapobiegać? Kiedy do lekarza?
Metamizol na ból głowy i migrenę
Migrena rządzi się swoimi prawami – jej przebieg u poszczególnych pacjentów może się bardzo różnić, podobnie jak skuteczność preparatów przeciwbólowych. Metamizol nie jest pierwszym wyborem w łagodzeniu tych dolegliwości, jednak przy silnych napadach migreny może być skutecznym wsparciem dla klasycznie stosowanych w takich sytuacjach tryptanów. Jest również alternatywą dla osób, u których inne leki nie przynoszą efektów.
Od jakiego wieku można podawać metamizol?
Metamizol sodowy jest dostępny w różnych dawkach i postaciach, dlatego przed podaniem jakiegokolwiek preparatu zawsze należy sprawdzić zalecenia w ulotce. Wyższe dawki leku, np. 1000 mg, są przeznaczone dla osób powyżej 15. roku życia oraz dorosłych. Nie zaleca się podawania go pacjentom, których masa ciała jest niższa niż 53 kg. W przypadku konieczności zastosowania metamizolu na gorączkę u młodszych dzieci dawkę i sposób stosowania ustala indywidualnie lekarz.
Metamizol dawkowanie i sposób podania
Podobnie, jak każdy inny lek przeciwbólowy, metamizol zawsze stosuje się w najniższej skutecznej dawce. Maksymalnie jednorazowo można przyjąć 1000 mg tej substancji. Odstępy pomiędzy kolejnymi dawkami powinny wynosić 6-8 godzin. Nie należy stosować więcej niż 4000 mg metamizolu w ciągu doby.
Metamizol dawkowanie u dzieci
Leki pierwszego rzutu w łagodzeniu bólu i gorączki u dzieci to ibuprofen oraz paracetamol – ich bezpieczeństwo i wpływ na organizm malucha są bardzo dobrze przebadane. Metamizol na receptę i bez recepty nie jest przeznaczony do stosowania u najmłodszych pacjentów. Mogą go przyjmować jedynie dzieci, które ukończyły 15 lat – sposób podawania jest identyczny jak w przypadku osób dorosłych.
Przeciwwskazania do stosowania metamizolu
W niektórych przypadkach stosowanie metamizolu sodowego jest przeciwwskazane. Wynika to najczęściej z mechanizmu działania leku oraz stanu zdrowia pacjenta. Nie powinien być on przyjmowany przez osoby:
- które w przeszłości doświadczyły agranulocytozy wywołanej przez metamizol,
- z chorobami układu krwiotwórczego,
- z ciężkimi chorobami nerek i wątroby,
- uczulone na metamizol, leki z grupy NLPZ lub jakiekolwiek inne składniki preparatu,
- w ciąży, zwłaszcza w 3. trymestrze,
- z zaburzeniami czynności szpiku kostnego.
Metamizol skutki uboczne – na co uważać?
Wszystkie leki niosą ze sobą ryzyko działań niepożądanych i metamizol sodowy nie jest tu wyjątkiem. Najgroźniejszym skutkiem ubocznym metamizolu jest agranulocytoza, na którą wskazują objawy grypopodobne, takie jak gorączka z dreszczami czy ból gardła, a także bolesne zmiany na błonach śluzowych jamy ustnej, nosa, narządów płciowych lub odbytu. W przypadku wystąpienia tych symptomów należy niezwłocznie odstawić lek i skonsultować z lekarzem.
Na szczęście agranulocytoza to bardzo rzadko występujący skutek uboczny stosowania metamizolu. Te, które pojawiają się częściej, są znacznie mniej niebezpieczne dla zdrowia i życia. Zaliczamy tu m.in.:
- wysypkę polekową,
- obniżenie ciśnienia tętniczego,
- drgawki przypominające padaczkę,
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka,
- brak apetytu,
- bóle i zawroty głowy.
Pewne ryzyko stwarza także potencjalna reakcja alergiczna po zażyciu metamizolu. Najczęściej objawia się w postaci obrzęku, skurczu oskrzeli i duszności, do których dochodzą czasem również zmiany skórne – świąd, zaczerwienienie i pokrzywka.
Objawy przedawkowania metamizolu
Przekroczenie maksymalnej zalecanej dawki metamizolu wymaga natychmiastowej konsultacji z lekarzem. Objawy przedawkowania obejmują m.in.:
- nudności, wymioty,
- nadżerki błony śluzowej przewodu pokarmowego,
- bóle brzucha,
- zawroty głowy,
- szum w uszach,
- zaburzenia słuchu,
- senność,
- w ciężkich przypadkach: zaburzenia funkcji nerek, drgawki, spadek ciśnienia krwi, śpiączkę, skurcz oskrzeli.
Czy istnieje odtrutka na metamizol?
Niestety nie istnieje specyficzna odtrutka na metamizol sodowy. Leczenie jego przedawkowania polega na natychmiastowym odstawieniu preparatu i monitorowaniu stanu zdrowia. Krótko po przyjęciu zbyt dużej dawki metamizolu można podać węgiel aktywowany, który absorbuje wszystkie substancje w przewodzie pokarmowym.
Z czym nie łączyć metamizolu?
Metamizol wchodzi w interakcje z wieloma lekami – jednych działanie potęguje, innych osłabia, a w przypadku jeszcze innych zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Dlatego nie zaleca się jednoczesnego stosowania tej substancji z m.in.:
- lekami immunosupresyjnymi – np. cyklosporyną, metotreksatem,
- środkami przeciwzakrzepowymi,
- lekami na cukrzycę,
- antydepresantami,
- antykoncepcją hormonalną.
Metamizol z ibuprofenem
Połączenie metamizolu z ibuprofenem nie wywołuje istotnych interakcji, więc w szczególnych przypadkach jest dopuszczone. Warto jednak pamiętać, że oba te leki wywierają drażniący wpływ na błonę śluzową żołądka, więc ich jednoczesne przyjmowanie może spotęgować ten efekt.
Czy można łączyć metamizol z paracetamolem?
W przypadku silnego bólu lub wysokiej gorączki istnieje możliwość połączenia paracetamolu z metamizolem. Jednak należy stosować je nie jednocześnie, a naprzemiennie. Pomiędzy poszczególnymi dawkami powinien być zachowany odstęp czasowy – co najmniej 4 godziny.
Metamizol u dzieci – bezpieczeństwo i wskazania
Metamizol nie jest lekiem przeznaczonym do stosowania u dzieci, jednak w rzadkich przypadkach lekarz może podjąć decyzję o włączeniu metamizolu w dawce dostosowanej do masy ciała pacjenta. Pamiętajmy, że takie wyjątkowe sytuacje powinny odbywać się wyłącznie pod kontrolą specjalisty. Stosowanie metamizolu u dzieci jest rozważane np. w przypadku:
- wysokiej gorączki, która nie reaguje na tradycyjne środki,
- bólów pourazowych lub pooperacyjnych,
- innych bóli o dużym natężeniu, np. nowotworowych.
Czy metamizol jest bezpieczny w ciąży?
Lekiem przeciwbólowym pierwszego wyboru w ciąży jest paracetamol. Metamizol sodowy jest dopuszczony do stosowania u przyszłych mam w I i II trymestrze, ale tylko w razie konieczności i pod kontrolą lekarza. W III trymestrze jego przyjmowanie jest przeciwwskazane, ze względu na ryzyko zaburzeń rozwoju nerek u płodu i przedwczesnego zamknięcia przewodu tętniczego Botalla.
Może zainteresować Cię także: Plastry przeciwbólowe z diklofenakiem bez recepty kiedy i jak stosować? Jakie plastry przeciwbólowe wybrać?
