- Refluks żołądkowo-przełykowy to cofanie się treści pokarmowej z żołądka do przełyku, co prowadzi do podrażnienia jego błony śluzowej.
- Najczęstsze objawy refluksu to pieczenie w przełyku, odbijanie oraz uczucie ciężkości po posiłkach.
- Przyczyn refluksu może być wiele, m.in. nieprawidłowa praca bariery antyrefluksowej, zaburzenia perystaltyki, niewłaściwa dieta, stres czy przyjmowanie antybiotyków.
- Refluks może być związany z chorobami tarczycy, przewlekłym stresem, spożywaniem alkoholu lub ciężkostrawnych potraw.
- Odpowiedni styl życia i leczenie są kluczowe w łagodzeniu objawów refluksu oraz poprawie komfortu życia.
- Sprawdź, co stosować na refluks bez recepty.
Co to jest refluks?
Refluks, a dokładnie refluks żołądkowo-przełykowy (GER, gastroesophageal reflux), to zaburzenie układu trawiennego polegające na samoistnym cofaniu się treści pokarmowej z żołądka do przełyku.
W warunkach fizjologicznych trafiający do żołądka pokarm jest zabezpieczany przed cofaniem się do przełyku, dzięki strukturom występującym w górnym odcinku przewodu pokarmowego. Nazywane są one barierą antyrefluksową, na którą składają się: dolny zwieracz przełyku (LES), kąt Hisa (kąt między dolnym odcinkiem przełyku a dnem żołądka), przepona oraz odcinek brzuszny przełyku. W zapobieganiu zarzucania treści pokarmowej ważna jest również prawidłowa perystaltyka przewodu pokarmowego.
Zaburzenia w strukturach i mechanizmie pracy bariery atyrefluksowej powoduje zarzucanie treści pokarmowej, czyli refluks żołądkowo-przełykowy. Jego wzmożone występowanie może prowadzić do pojawienia się objawów i zmian morfologicznych określanych chorobą refluksową przełyku (GERD, gastroesophageal reflux disease).
Refluks przyczyny
Najczęstszymi przyczynami refluksu żołądkowo-przełykowego są nieprawidłowe mechanizmy działania lub zmiany w strukturach bariery antyrefluksowej, takie jak:
- spontaniczne rozkurcze lub nieszczelność dolnego zwieracza przełyku (fizjologicznie zwieracz pozostaje cały czas zamknięty, do jego otwarcia dochodzi jedynie podczas przełykania);
- spłaszczenie kąta Hisa;
- rozkurcz odnóg przepony;
- zahamowanie perystaltyki przełyku i zaburzenie jego motoryki;
- uszkodzenie mechanizmów obrony śluzówkowej przełyku;
- upośledzenie opróżniania żołądka z treści pokarmowej, nadmierne rozciągnięcie oraz zwiększone ciśnienie.
Równie istotną przyczyną pojawiania się refluksu są czynniki zewnętrzne, takie jak: nieprawidłowa dieta oparta o nadmierne spożywanie tłustych i smażonych potraw, nadwaga, otyłość, siedzący tryb życia, brak aktywności fizycznej, używki (alkohol, wyroby tytoniowe), nadmierny stres, choroby takie jak cukrzyca czy zaburzenia hormonalne. Równie często jest on przypadłością kobiet w ciąży.
Refluks od tarczycy
W organizmie tarczyca wytwarza hormony mające znaczenie w regulacji procesów metabolicznych. Zaburzenia jej funkcjonowania mogą wpływać na układ pokarmowy, wywołując dolegliwości trawienne – w tym refluks żołądkowo-przełykowy.
Najczęściej refluks związany jest z niedoczynnością tarczycy spowodowaną jej uszkodzeniem lub chorobą autoimmunologiczną – Hashimoto.
Produkowanie niewystarczającej ilość hormonów, biorących udział w regulacji trawienia, może powodować spowolnienie czynności przewodu pokarmowego, zmniejszenie wydzielania kwasu solnego, obniżenie napięcia dolnego zwieracza przełyku oraz spowolnienie opróżniania żołądka, co przekłada się na zaburzenie pracy bariery antyrefluksowej i wystąpienie zarzucania treści pokarmowej z żołądka do przełyku.
Refluks po antybiotyku
Refluks żołądkowo-przełykowy jest częstym powikłaniem po terapii antybiotykami. Podawane doustnie podrażniają błonę śluzową przełyku i żołądka oraz osłabiają napięcie dolnego zwieracza przełyku. Dodatkowo antybiotyki zaburzają naturalną florę bakteryjną przewodu pokarmowego, powodując zaburzenie jego pracy i zaleganie treści pokarmowej w żołądku, co wpływa na pojawienie się objawów refluksu.
Najczęściej refluks występuje po przyjmowaniu doksycykliny, amoksycyliny z kwasem klawulanowym, klindamycyny oraz makrolidów. Objawy refluksu ustępują po kilku dniach od zakończenia antybiotykoterapii.
Refluks na tle nerwowym
Długotrwałe napięcie nerwowe lub stres w znaczący sposób wpływają na pracę przewodu pokarmowego związaną z zapobieganiem cofania treści żołądkowej – powodując nasilenie występujących już objawów refluksu przełykowego lub prowadząc do jego powstania. Refluks wywołany czynnikami psychicznymi nazywany jest refluksem stresowym.
W warunkach stresowych w organizmie pobudzone zostają procesy wpływające na motorykę przewodu pokarmowego. Dochodzi do zaburzeń wytwarzania kwasu żołądkowego, spowolnionego trawienia oraz osłabienia napięcia dolnego zwieracza przełyku, co prowadzi do zarzucania treści pokarmowej, czyli refluksu.
Objawy refluksu stresowego są takie same jak przy refluksie przełykowym, jednak ich nasilenie obserwowane jest w momencie wystąpienia sytuacji stresowej. Charakterystyczne jest występowanie objawów pozaprzełykowych, takich jak: zapalenie gardła, nawracające zapalenie zatok czy choroby zębów.
Refluks po alkoholu
Alkohol jest jedną z przyczyn nasilenia objawów refluksu żołądkowo-przełykowego. Tak jak w przypadku innych czynników, wpływa na układ pokarmowy, zaburzając funkcjonowanie bariery antyrefluksowej, zwiększa produkcję kwasu solnego w żołądku oraz uszkadza błonę śluzową żołądka.
Spożywany wraz z tłustymi potrawami opóźnia opróżnianie żołądka, co zwiększa ryzyko zarzucania treści pokarmowej. Objawy refluksu pojawiają się w niedługim czasie po spożyciu alkoholu i ustępują po przetworzeniu go przez organizm.
Refluks po jedzeniu
Refluks często występuje po spożyciu posiłku, szczególnie po smażonych, tłustych czy ostrych potrawach. Żołądek rozpoczyna produkcję kwasu żołądkowego i enzymów trawiennych niezbędnych do przetworzenia dostarczonego jedzenia. To właśnie w tym momencie jego aktywność jest największa. Nieprawidłowe działanie bariery antyrefluksowej oraz zwiększona ilość soku żołądkowego mogą powodować cofanie się treści pokarmowej oraz wystąpienie nieprzyjemnych objawów refluksu, takich jak pieczenie czy odbijanie.
Refluks objawy
Objawy refluksu przeważnie związane są z układem pokarmowym (przełykiem, żołądkiem i gardłem). Występują z różną częstotliwością oraz nasileniem.
Do klasycznych objawów przełykowych świadczących o refluksie należą:
- zgaga (pieczenie w przełyku i gardle),
- kwaśne odbijanie,
- nudności i wymioty,
- uczucie pełności,
- bóle nadbrzusza,
- uczucie cofania się pokarmu,
- ulewanie (u niemowląt).
Refluks objawy nietypowe
Oprócz tzw. objawów przełykowych mogą pojawić się również objawy pozaprzełykowe, których nietypowe występowanie z początku może nie być kojarzone z refluksem. Są to m.in.:
- kołatanie serca i ból w klatce piersiowej,
- przewlekły kaszel,
- zapalenie krtani,
- chrypka,
- drapanie w gardle,
- chrząkanie,
- zapalenie dziąseł,
- próchnica.
Refluks do jakiego lekarza?
Przy podejrzeniu refluksu w pierwszej kolejności warto zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który na podstawie zgłaszanych objawów zleci wstępne badania i wdroży odpowiednie leczenie. W przypadku nasilania dolegliwości kolejnym krokiem jest udanie się do gastroenterologa specjalizującego się w chorobach przewodu pokarmowego, który przeprowadzi dokładniejszą diagnostykę.
Jakie badania na refluks?
Przeprowadzenie badań diagnozujących chorobę refluksową jest zależne od występujących objawów.
Rozpoznanie refluksu najczęściej ustala się na podstawie występujących objawów, szczególnie jeśli są to typowe dolegliwości przełykowe, takie jak zgaga czy cofanie się treści pokarmowej. Powszechnie stosowanym badaniem potwierdzającym refluks jest test z inhibitorem pompy protonowej, który opiera się na przyjmowaniu leków dwa razy dziennie przez 14 dni. Obecnie Polskie Towarzystwo Gastroenterologii nie zaleca wykonywania tego testu, ponieważ pozytywna odpowiedź na leczenie może wyjść również przy innych schorzeniach układu pokarmowego, a przy występowaniu objawów nietypowych refluksu odpowiedź ta może być słabsza niż oczekiwana.
Szersze badania diagnostyczne takie jak endoskopia górnego przewodu pokarmowego, 24-godzinna pH-metria czy manometria wykonuje się u osób zgłaszających objawy nietypowe, u których wykluczono inne choroby związane z występującymi dolegliwościami oraz u osób zgłaszających tzw. objawy alarmowe, takie jak: utrata masy ciała, zaburzenia połykania (dysfagia), nocne bóle brzucha powodujące wybudzanie, krwawienie z przewodu pokarmowego.
Jak wyleczyć refluks?
Leczenie refluksu żołądkowo-przełykowego opiera się na łagodzeniu występujących objawów poprzez modyfikację stylu życia oraz leczenie farmakologiczne.
Pierwszym krokiem do zmniejszenia nasilenia oraz częstości objawów jest zmiana diety polegająca na ograniczaniu: posiłków bogatych w tłuszcze, ostrych potraw, czekolady, owoców cytrusowych, a także napojów gazowanych, alkoholowych oraz zawierających duże ilości kofeiny (kawa, energetyki), które mogą zwiększać produkcję kwasu solnego podrażniającego przełyk, powodując cofanie się treści żołądkowej.
Warto również zadbać o:
- nieprzejadanie się,
- spożywanie ostatniego posiłku ok. 3 godziny przed snem,
- unikanie leżenia zaraz po spożytym posiłku,
- redukcję masy ciała u osób otyłych, których BMI wynosi powyżej 25,
- unikanie intensywnych ćwiczeń fizycznych – zwłaszcza skłonów,
- wykonywanie regularnych lekkich ćwiczeń np. aerobowych.
W leczeniu farmakologicznym refluksu stosuje się pod kontrolą lekarza leki zmniejszające wydzielanie soku żołądkowego tj. inhibitory pompy protonowej (IPP) oraz dostępne bez recepty leki neutralizujące i osłaniające, które zawierają w swoim składzie substancje alkalizujące (węglan wapnia, wodorowęglan sodu), kwas hialuronowy czy alginiany.
Co na refluks bez recepty
W złagodzeniu objawów refluksu żołądkowo-przełykowego stosuje się dostępne bez recepty preparaty neutralizujące kwaśny sok żołądkowy oraz osłaniające przewód pokarmowy przed podrażnieniem.
Substancje neutralizujące, takie jak węglan wapnia, wodorowęglan sodu, wchodząc w kontakt z kwasem żołądkowym, powodują wytworzenie związków obojętnych, które nie podrażniają przełyku i zapobiegają zarzucaniu treści pokarmowej.
W roztworach doustnych występują one w połączeniu z substancjami osłaniającymi, które na powierzchni błony śluzowej przewodu pokarmowego tworzą barierę zapobiegającą podrażnieniu. Są to m.in. kwas hialuronowy czy ekstrakty ze ślazu dzikiego. Stosowane sole alginianu wytwarzają żelową barierę na powierzchni treści pokarmowej w żołądku, zwiększając lepkość, dzięki czemu utrudniają cofanie się jej do przełyku.
Preparaty neutralizujące w postaci syropów czy roztworów można stosować razem z lekami hamującymi wydzielanie kwasu żołądkowego (IPP) zleconymi przez lekarza.
Saszetki na refluks
Najczęściej używanym preparatem w walce z refluksem są syropy, których płynna forma szybko łagodzi uciążliwe objawy. Jednak nie zawsze możliwe jest skorzystanie z nich, zwłaszcza poza domem. Aby ułatwić pacjentom stosowanie preaparatu w każdej sytuacji, stworzone zostały jednorazowe saszetki.
Saszetki na refluks zawierają płynne substancje neutralizujące kwas żołądkowy (wodorowęglan sodu, węglan wapnia) oraz osłaniające i regenerujące śluzówkę, takie jak kwas hialuronowy, galaktomannan czy ekstrakt ze ślazu dzikiego.
Każda saszetka zawiera jednorazową dawkę preparatu, co czyni je łatwymi w użyciu zwłaszcza poza domem. Po użyciu puste opakowanie można od razu wyrzucić do kosza, bez konieczności dalszego noszenia. Dodatkową zaletą saszetek jest ich niewielki rozmiar, pozwalający na zabranie ich ze sobą do torebki, plecaka czy bagażu podręcznego, bez zajmowania dużej ilości miejsca.
Refluks operacja
Leczenie operacyjne przeprowadza się w przypadku występowania patologicznych zmian dolnego zwieracza przełyku, będących przyczyną występowania refluksu. Polega ono na wydłużeniu brzusznego odcinka przełyku odpowiadającego za utrzymanie prawidłowego ciśnienia w jego obrębie. Leczenie operacyjne wykonuje się u osób, u których leczenie zachowawcze nie przyniosło efektów lub jest źle tolerowane, a występujące objawy znacząco utrudniają codzienne funkcjonowanie.
Domowe sposoby na refluks
Przed wprowadzeniem leczenia farmakologicznego uciążliwe objawy refluksu można złagodzić lub wyeliminować poprzez zmianę stylu życia. Zaleca się:
- wprowadzenie lekkiej aktywności fizycznej, ze zwróceniem uwagi na niewywieranie nacisku na okolice brzucha;
- utrzymywanie prawidłowej masy ciała;
- ograniczenie sytuacji stresowych;
- zmianę nawyków żywieniowych – unikanie jedzenia przed snem (najpóźniej 3 godziny przed zaśnięciem), spożywanie lekkich posiłków, unikanie pozycji leżącej po jedzeniu;
- zmianę diety.
Przy występujących dolegliwościach sprawdzi się również stosowanie naparów ziołowych na bazie rumianku lub prawoślazu. Zawarte w nich roślinne śluzy powlekają błonę śluzową przewodu pokarmowego, chroniąc go przed podrażnieniem sokiem żołądkowym i zarzucaniem treści pokarmowej. Takie same właściwości posiada również kleik z siemienia lnianego. Zalewając całe lub zmielone nasiona lnu gorącą wodą na kilka minut, dochodzi do uwolnienia śluzów z wnętrza i powstania gęstego klejącego roztworu o działaniu powlekającym.
Czym grozi nieleczony refluks?
Wieloletni nieleczony refluks może prowadzić do rozwoju powikłań w układzie pokarmowym. Długotrwałe cofanie się treści pokarmowej z żołądka do przełyku powoduje poważne uszkodzenia błony śluzowej i tkanek, na skutek działania kwasu solnego i enzymów trawiennych. Najczęstszymi powikłaniami choroby refluksowej są:
- ubytki w błonie śluzowej (nadżerki);
- zwężenie przełyku – w wyniku ciągłego odbudowywania tkanek, uszkadzanych przez soki żołądkowe, objawia się zaburzeniami połykania pokarmów;
- przełyk Barretta – zastąpienie tkanki nabłonkowej błony śluzowej, nabłonkiem jelitowym;
- rak przełyku.
Refluks w ciąży
Refluks żołądkowo-przełykowy jest częstą przypadłością dotykającą kobiety w ciąży. Za jego występowanie dopowiadają hormony (progesteron) zmniejszające napięcie dolnego zwieracza przełyku oraz żołądka, a także rosnące dziecko, które w późniejszym etapie ciąży uciska na żołądek, powodując zarzucanie treści pokarmowej.
Sposobem na złagodzenie występujących dolegliwości jest stosowanie preparatów zobojętniających i osłaniających zawierających alginiany oraz sole wapnia, magnezu i sodu. Są one bezpieczne zarówno dla kobiety jak i dziecka, dzięki czemu mogą być stosowane przez cały okres ciąży.
Oprócz leczenia farmakologicznego ważna jest również zmiana stylu życia, a mianowicie unikanie obfitych i smażonych posiłków, niejedzenie bezpośrednio przed snem, spożywanie małych porcji oraz unikanie leżenia zaraz po posiłku.
Refluks u niemowlaka
U niemowląt powracanie pokarmu do jamy ustnej po karmieniu jest zjawiskiem fizjologicznym. Objawia się ono wydalaniem niewielkiej ilości wcześniej zjedzonego pokarmu na zewnątrz i nie wiąże się z żadnymi typowymi objawami refluksu u niemowlaka. Zjawisko to wynika z niedojrzałości układu pokarmowego oraz jeszcze nie w pełni rozwiniętej bariery antyrefluksowej.
Zazwyczaj pojawia się tuż po posiłku, utrzymuje się krótko i nie występuje podczas snu. Objawy ustępują samoistnie wraz z rozwojem dziecka, najczęściej między 12. a 18. miesiącem życia.
Pojawienie się objawów alarmowych, takich jak: trudności z połykaniem, spadek masy ciała, przewlekłe biegunki, niechęć do jedzenia czy dławienie, może świadczyć o rozwoju typowego refluksu, z którym należy zgłosić się do lekarza.
Dowiedz się więcej: Refluks u niemowląt – jak rozpoznać, co pomaga?
Refluks u niemowlaka leczenie
Leczenie refluksu u niemowląt skupia się na łagodzeniu występujących objawów.
W pierwszej kolejności warto zadbać o odpowiednie karmienie dziecka – unikanie przekarmiania, podawanie mniejszych porcji w krótszych odstępach czasu, podczas karmienia ułożenie dziecka w pozycji półleżącej z głową powyżej ciała, a także odbijanie w pozycji pionowej po każdym karmieniu. Pomocne może okazać się również zagęszczanie pokarmów za pomocą specjalnych preparatów.
Przy nasilonych objawach refluksu można sięgnąć po syrop przeciwrefluksowy. Zawarte w nim kwas hialuronowy, alginian sodu czy ekstrakt z mirry skutecznie chronią błonę śluzową przewodu pokarmowego przed drażniącym wpływem kwasu żołądkowego, zabezpieczają przed przedostawaniem się treści żołądkowej do przełyku oraz wspierają regenerację podrażnionego wcześniej nabłonka.
Dieta na refluks
Odpowiednia dieta przy refluksie jest jednym z kluczowych elementów łagodzenia występujących dolegliwości. Największe znaczenie ma unikanie potraw i napojów mogących nasilać produkcję kwasu żołądkowego lub osłabiać działanie bariery antyrefluksowej. Należą do nich:
- potrawy smażone i tłuste,
- ostre przyprawy,
- produkty bogate w kofeinę (kawa, energetyki, mocna herbata),
- alkohol,
- napoje gazowane,
- kwaśne owoce – np. cytrusy.
Zalecane jest spożywanie posiłków gotowanych i lekkostrawnych, podawanych w mniejszych porcjach. Warto zwrócić uwagę na umieszczanie w nich:
- warzyw – marchewka, cukinia, brokuły, ziemniaki;
- owoców – banany, gruszki, jabłka;
- niskotłuszczowego nabiału – kefir, twaróg;
- produktów pełnoziarnistych;
- chudego mięsa – kurczak, indyk;
- ryb;
- jajek.
Może zainteresować Cię także: Enzymy trawienne co to jest, jak stosować, skutki uboczne. Produkty bogate w enzymy trawienne.
