- Nowy standard opieki okołoporodowej, obowiązujący od 7 maja 2026 roku, wprowadza szereg zmian zwiększających bezpieczeństwo, komfort i prawa kobiet w ciąży, podczas porodu i połogu.
- Kluczową zmianą jest lepszy dostęp do metod łagodzenia bólu porodowego oraz obowiązek informowania pacjentek o dostępnych formach znieczulenia.
- Standard wzmacnia rolę położnej, umożliwiając wcześniejszą edukację przedporodową i prowadzenie ciąży fizjologicznej bez konieczności rutynowych konsultacji lekarskich.
- Wprowadzono rozszerzoną profilaktykę i opiekę, m.in. nowe badania w ciąży, dłuższy kontakt „skóra do skóry” po porodzie oraz silniejsze wsparcie laktacyjne i psychologiczne, także po stracie dziecka.
- Całość zmian zmierza do zmniejszenia nadmiernej medykalizacji porodu i zapewnienia bardziej indywidualnej, holistycznej opieki skoncentrowanej na potrzebach kobiety i jej rodziny.
- Jakie witaminy stosować w czasie ciąży?
Zmiany w standardach opieki okołoporodowej – ogólny przegląd
Standard opieki okołoporodowej to dokument, który jest co kilka lat aktualizowany, by opieka nad kobietami w ciąży, rodzącymi oraz położnicami w Polsce była realizowana na jak najlepszym poziomie, z uwzględnieniem preferencji pacjentek i ogólnoświatowym wytycznych. Ostatnia zmiana, wprowadzona w listopadzie 2025 r. zacznie obowiązywać wszystkie placówki od maja 2026 r.
Jakie najważniejsze modyfikacje przynosi nowy standard? Główne zmiany dotyczą:
- kwestii łagodzenia bólu w czasie porodu,
- zmieniają czas, od jakiego kobieta ciężarna może zostać objęta opieką położnej POZ,
- podkreślają rolę planu porodu i edukacji przedporodowej pacjentki oraz jej osoby bliskiej, która będzie jej towarzyszyć w macierzyństwie,
- określają prawa kobiety, która straciła dziecko w czasie ciąży lub porodu.
Duży nacisk kładzie się na opiekę laktacyjną w ciąży i zaraz po porodzie, również zakończonym cięciem cesarskim. Znaczące są też zmiany dotyczące kontaktu skóra do skóry matki z dzieckiem, bez względu na sposób rozwiązania ciąży.
Lepszy dostęp do łagodzenia bólu porodowego
Łagodzenie bólu to priorytet dla oddziałów porodowych. Standard jasno określa, że kobieta musi mieć dostęp do przynajmniej jednej metody farmakologicznej, która zminimalizuje ból odczuwany w czasie porodu. Dodatkowo standard nakłada na placówki obowiązek publikowania na stronie internetowej informacji, z jakich metod łagodzenia bólu porodowego kobiety mogą korzystać, wraz z ich aktualizacją przynajmniej raz do roku. To sprawi, że kobieta trafiająca do wybranego przez siebie szpitala, wie jakiego rodzaju metod łagodzenia bólu może się spodziewać.
🏥 Wybór szpitala do porodu – jakimi kryteriami się kierować?
Anestezjolog, który odpowiada za znieczulenie pacjentki do porodu, zakłada jej kartę przebiegu analgezji regionalnej, zamiast dotychczasowej karty znieczulenia. Natomiast szpital musi być wyposażony w pompę infuzyjną do podawania leków opioidowych. To znaczy, że rodząca może w pewnym stopniu sama dawkować sobie leki, dzięki pompie z opcją dozowania bolusowego.
Ważnym zapisem jest, że lekarz anestezjolog nie musi ciągle być obecny przy pacjentce, której założył znieczulenie zewnątrzoponowe. Po początkowej obserwacji przekazuje pacjentkę pod opiekę położnej lub pielęgniarki anestezjologicznej, a w tym czasie może znieczulić kolejną pacjentkę. To ma sprawić, że znieczulenie będzie bardziej dostępne.
Od 33. do 37. tygodnia ciąży powinna odbyć się konsultacja anestezjologiczna kobiety z lekarzem anestezjologiem, by móc wstępnie podjąć decyzje o rodzaju analgezji bólu w czasie porodu – to również jest nowość.
Rola położnej i prowadzenie ciąży fizjologicznej
Standard opieki okołoporodowej podkreśla rolę położnej w opiece nad kobietą w czasie ciąży, porodu i połogu. Edukacja przedporodowa, udzielana przez położną podstawowej opieki zdrowotnej może być prowadzona właściwie od samego początku ciąży, a nie od 21. tygodnia, jak było dotychczas.
To pozwala na:
- lepsze poznanie pacjentki przez położną i uzyskanie wzajemnego zaufania,
- zidentyfikowanie czynników ryzyka nie tylko okołoporodowych, ale również rzutujących na życie społeczne pacjentki (np. standard nakłada obowiązek założenia Niebieskiej Karty w momencie podejrzenia przemocy domowej, czy zawiadomienie sądu rodzinnego, jeśli następuje podejrzenie zagrożenia zdrowia i życia dziecka),
- wyższy poziom edukacji kobiety w kwestiach okołoporodowych, dzięki możliwości spotkań na wczesnym etapie ciąży.
Warto wspomnieć, że osoba prowadząca ciążę, lekarz lub położna, ma obowiązek skierować pacjentkę do położnej POZ, która obejmuje opieką kobietę w ciąży i w czasie połogu. W Polsce położna może prowadzić ciążę fizjologiczną i dzięki nowym zapisom standardu, nie musi kierować kobiety do ginekologa na kontrolę w czasie ciąży, jak było do tej pory.
Rozszerzone badania i profilaktyka w ciąży
Nowy standard opieki okołoporodowej wprowadza zmiany w kwestii badań ciężarnej. Jedną z nich jest wykonanie badania poziomu ferrytyny do 10. tygodnia ciąży, czego wcześniej nie było.
Test obciążenia glukozą natomiast powinien być wykonany pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży, a nie 24.-26. tygodniem, jak dotychczas.
Dużą niespodzianką w nowym standardzie opieki okołoporodowej 2026 jest skierowanie pacjentki spodziewającej się dziecka na badanie USG piersi do 12. tygodnia ciąży, jeśli kobieta ma obciążony wywiad rodzinny lub zmiany w piersiach, które powinny być pod stałą kontrolą lekarza.
Dzięki temu zmniejsza się ryzyko przegapienia potencjalnie niebezpiecznych guzów czy torbieli, które mogą rozwinąć się w czasie ciąży i rzutować na zdrowie i życie kobiety oraz jej dziecka.
Kontakt „skóra do skóry” oraz wsparcie laktacyjne
Rola kontaktu „skóra do skóry” jest bardzo ważną kwestią w standardzie opieki okołoporodowej 2026. Zgodnie z nowym zapisem dziecko ma prawo do 2 godzin nieprzerwanego kontaktu z matką nie tylko po porodzie naturalnym, ale również po cięciu cesarskim, i to jeszcze na sali operacyjnej. Jeśli nie ma możliwości, by matka kangurowała dziecko, należy zapewnić maleństwu możliwość przytulenia się z osobą bliską, zwykle z ojcem.
Wsparcie laktacyjne na oddziale szpitalnym obejmuje ograniczenie dokarmiania mieszankami, gdyż mleko sztuczne ma być podawane wyłącznie na zlecenie lekarza. Kobieta powinna za każdym razem otrzymać wyczerpująca poradę laktacyjną, szczególnie jeśli laktacja nie rusza tak, jakby ona tego oczekiwała lub jak dziecko tego wymaga.
W przypadku odmowy karmienia naturalnego przez położnicę personel jest zobowiązany nie tylko do przekazania kobiecie sposobów na hamowanie laktacji, ale również do edukacji na temat konsekwencji zaprzestania karmienia piersią.
✨ LAKTACYJNY ONBOARDING na lactimal.pl
Nowe zasady organizacji wizyt kontrolnych i patronażowych
Do tej pory wizyty patronażowe odbywały się po wyjściu kobiety ze szpitala, do 48. godzin od zgłoszenia położnej POZ o wypisie. Nowy standard podkreśla, że ten czas nie obowiązuje w przypadku sobót, niedziel czy dni ustawowo wolnych od pracy.
Nowością jest także zapis, że jeżeli dziecko wychodzi ze szpitala bez mamy, wizyt położnej POZ musi odbyć się przynajmniej cztery, a jeśli matka wychodzi ze szpitala wcześniej niż dziecko, i tak położna POZ ma obowiązek odwiedzić je, chociaż dwa razy.
👶🏼 Wizyta patronażowa z perspektywy położnej
Standard opieki okołoporodowej wchodzący w życie w maju 2026 mówi o indywidualnym planie wizyt, jeśli maluszek wypisywany ze szpitala był wcześniakiem, a jego hospitalizacja trwała kilka tygodni.
Nowe narzędzia wsparcia psychologicznego i edukacji
Jak już wcześniej wspomniano, nowy standard podkreślił rolę położnych POZ w edukacji ciężarnych, gdyż spotkania przedporodowe mogą odbywać się już od początku ciąży, o czym pacjentkę ma obowiązek poinformować osoba, która prowadzi ciążę.
Wcześniej wizyty mogły odbywać się po 21. tygodniu ciąży, a osoba prowadząca ciążę w zapisie standardu z 2023 r. jedynie „powinna” o tym uprzedzić pacjentkę.
Nowy standard opieki okołoporodowej w Polsce uznaje za czynnik ryzyka okołoporodowego wszelkie zaburzenia psychiczne pacjentki, związane z:
- chorobami psychicznymi,
- depresją,
- próbami samobójczymi,
- przemocą seksualną
- dramatycznymi wspomnieniami z poprzednich porodów.
Co ważne, jeśli kobieta doświadcza straty czy jest w ciąży, ale jej dziecko ma wadę letalną lub zdiagnozowaną ciężką chorobę – zostaje objęta opieką. Pacjentki po poronieniach czy urodzeniu martwego dziecka mają do swojej dyspozycji położną POZ, a położne o takiej sytuacji są zawiadamiane przez szpital.
Jeśli dziecko jest nieuleczalnie chore, kobieta dostaje skierowanie do hospicjum lub ośrodka opieki paliatywnej. To oznacza, że zostaje pokierowana, gdzie ma się udać, by uzyskać pomoc, nie pozostaje sama ze swoim dramatem. Dodatkowo powinna uzyskać wsparcie od swojej położnej rodzinnej.
Opieka po utracie ciąży lub urodzeniu dziecka martwego
Kobieta, która doświadczyła straty na jakimkolwiek etapie ciąży, ma prawo przebywać na oddziale szpitalnym w sali jednoosobowej, bez kontaktu z kobietami w ciąży fizjologicznej lub rodzącymi zdrowe dzieci. Jest to podyktowane zapewnieniem jak największego komfortu psychicznego pacjentce, która żegna swoje dziecko.
Jeśli do straty doszło na wcześniejszym etapie ciąży, szpital powinien udostępnić próbki kobiecie, by mogła wykonać badania genetyczne, o ile ona sobie tego życzy. Gdy dziecko rodzi się przedwcześnie i jest możliwość, by je pożegnać, personel szpitala musi zorganizować warunki, by matka wraz z bliskimi mogli spędzić kilka pierwszych i jednocześnie ostatnich chwil z maluszkiem.
😰 Lęk o powodzenie ciąży – jak sobie z nim radzić?
Kobieta ma również prawo oczekiwać pamiątki po dziecku, np. w postaci odcisku małej stópki. To nie jest doprecyzowane, jakiej pamiątki kobieta może się spodziewać, ale oddziały neonatologiczne często właśnie w ten sposób upamiętniają te dzieci, które nie mogły zaczerpnąć ani jednego oddechu po narodzinach.
Ważną zmianą w standardzie jest objęcie kobiety i jej rodziny opieką przez położną POZ również po stracie. Położna jest w stanie ocenić, czy połóg przebiega w sposób prawidłowy, pomóc z zatrzymaniem laktacji, ale również może przeprowadzić podstawowe badanie oceniające ryzyko pojawienie się depresji poporodowej.
Mniej medykalizacji – większy nacisk na fizjologię i indywidualne potrzeby
Nowe prawa rodzącej 2026 odnoszą się do większej autonomii kobiety i zmniejszenia medykalizacji porodu. Już na samym początku standardu jest zapis, w którym wypisano procedury, które powinny być stosowane jak najrzadziej, jak:
- amniotomia, czyli przebicie pęcherza płodowego,
- nacięcie krocza,
- czy ciągły zapis KTG, o ile poród przebiega fizjologicznie.
To sytuacje, które wpływają na przebieg porodu, czasem niepotrzebnie go przyspieszają lub utrudniają jego postępowanie, jeśli są stosowane bez właściwego uzasadnienia klinicznego.
Duża część standardu poświęcona jest planowi porodu – to dokument, który przedstawia wizję pacjentki na temat tego, jak chce, by wyglądał jej poród. Opracowanie planu porodu jest elementem edukacji przedporodowej, za którą odpowiada położna POZ. Warto świadomie sporządzić plan porodu, aby być świadomym swoich praw na porodówce, a także mieć wiedzę na temat fizjologii porodu i możliwości wystąpienia powikłań, które mogą wpłynąć na przebieg narodzin dziecka.
Zalety nowych standardów opieki okołoporodowej – czego mogą oczekiwać przyszłe mamy po zmianach?
Opieka okołoporodowa w Polsce ewoluuje od kilku lat, a kolejne standardy podkreślają rolę i autonomię kobiet na oddziałach położniczych i traktach porodowych. Lepsza dostępność do znieczulenia i innych form łagodzenia bólu porodowego, wcześniejszy kontakt z położną rodzinną i rozpoczęcie edukacji przedporodowej od początku ciąży, większe prawa kobiet w sytuacjach trudnych i po stracie – to tylko kilka z podstawowych zmian, jakie niesie nowy standard opieki okołoporodowej. Opieka nad kobietą ma być holistyczna, skierowana na jej potrzeby i poszanowanie jej praw jako pacjentki, ale również jako mamy.
🥯Jedzenie podczas porodu – wielka zmiana w standardach 2026. Co i kiedy warto zjeść na porodówce?
Ważną zmianą jest większa rola położnej w opiece nad kobietą w okresie okołoporodowym oraz nacisk na świadomość kobiety w kwestii laktacji, jej praw na oddziale porodowym czy stworzenia przestrzeni bezpiecznych dla pacjentek z niepełnosprawnością.
Kiedy wchodzi nowy standard opieki okołoporodowej?
Od 7 maja 2026 r. okaże się, jak w praktyce będą wyglądały wszystkie zmiany, jakie narzuca placówkom standard opieki okołoporodowej. Dotyczą one dużego obszaru działania szpitali i przychodni podstawowej opieki zdrowotnej, dlatego za zwiększeniem ilości obowiązków wobec pacjentek powinny iść również zmiany w wycenach świadczeń przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Czy nowe standardy opieki okołoporodowej są obowiązkowe?
Standard opieki okołoporodowej z dnia 6 listopada 2025 r. jest dokumentem, który wchodzi w życie pół roku po jego uchwaleniu. Jest to akt prawny, więc obowiązuje wszystkie podmioty świadczące w Polsce opiekę nad kobietami w ciąży, w czasie porodzie i połogu.
Czy położna może prowadzić ciążę według nowych standardów?
Położne w Polsce mogą prowadzić ciąże fizjologiczne od 2017 r. Nowoprzyjęty standard opieki okołoporodowej uznaje prowadzenie ciąży fizjologicznej przez położną za wystarczające i znosi obowiązek trzykrotnej kontroli stanu zdrowia ciężarnej przez lekarza.
Może zainteresować Cię: Kwas foliowy w ciąży. Foliany w nowych rekomendacjach PTGiP.
