- Szumy uszne to odczuwanie dźwięków (np. piszczenia, dzwonienia lub buczenia), które nie pochodzą z zewnętrznego źródła.
- Mogą mieć wiele przyczyn – od ekspozycji na hałas i niedosłuchu po choroby ucha, zaburzenia krążenia czy przewlekły stres.
- Diagnostyka szumu w uszach obejmuje m.in. wywiad lekarski, badanie słuchu oraz – w wybranych przypadkach – dodatkowe badania obrazowe lub laboratoryjne.
- Leczenie zależy od przyczyny i może obejmować m.in. terapię chorób współistniejących, aparaty słuchowe czy terapię dźwiękiem.
- Ochrona słuchu przed hałasem, zdrowy styl życia i ograniczanie stresu mogą pomóc zmniejszyć dokuczliwość szumów usznych.
Czym są szumy uszne?
Szum w uszach definiuje się jako odczuwanie dźwięków, które nie mają swojego źródła w otoczeniu. Możesz słyszeć piszczenie, dzwonienie, buczenie czy inne odgłosy, mimo że wokół panuje cisza.
Mechanizm ich powstawania nie jest do końca poznany. Uważa się, że u wielu osób zaczyna się od uszkodzenia komórek słuchowych znajdujących się w uchu wewnętrznym, np. wskutek starzenia się organizmu, hałasu lub niektórych chorób. W jego wyniku zmieniają się sygnały przesyłane do kory słuchowej w mózgu, która błędnie interpretuje je jako dźwięk, mimo że w rzeczywistości żaden bodziec akustyczny nie występuje.
Ze względu na czas trwania wyróżniamy trzy typy szumów usznych:
- ostre – ustępują one w ciągu 12 tygodni,
- podostre – trwają od 3 do 12 miesięcy,
- przewlekłe – utrzymują się dłużej niż rok.
👂 Zapalenie ucha zewnętrznego: objawy, leczenie, jak zapobiegać. Ile trwa zapalenie ucha?
Jak pacjenci opisują szumy uszne?
Każda osoba może odczuwać szum w uszach na inny sposób i o różnym nasileniu – od ledwie słyszalnego szmeru po głośny hałas, który utrudnia koncentrację i zasypianie. Niektórzy słyszą dźwięki tylko w jednym uchu, inni w obu, a jeszcze inni mają wrażenie, że dochodzą one z wnętrza głowy.
Odgłosy opisywane są jako np.:
- dzwonienie lub piszczenie w uszach – zwykle o wysokiej częstotliwości, przypominające gwizd lub pisk,
- buczenie lub huczenie – dźwięki o niższym tonie, porównywane do pracy silnika,
- szum przypominający wiatr, deszcz lub fale,
- syczenie, trzaski, tykanie.
Jak często występują szumy uszne?
Szumy uszne należą do najczęstszych dolegliwości związanych ze słuchem. Szacuje się, że ok. 20% Polaków przynajmniej raz w życiu doświadczyło tego zjawiska utrzymującego się dłużej niż 5 minut. U prawie 5% osób mają one charakter stały, a ok. 2% populacji odczuwa je na tyle silnie, że wymagają specjalistycznego leczenia.
Ryzyko wystąpienia szumu w uszach zwiększa się wraz z wiekiem, osiągając szczyt ok. 70. roku życia. Jest to związane przede wszystkim z postępującym pogorszeniem słuchu. Szumy uszne nie są jednak problemem wyłącznie osób starszych – nie omija on również dzieci. Szacuje się, że dotyczy od 6% do 30% najmłodszych pacjentów z prawidłowym słuchem oraz nawet blisko 60% z niedosłuchem. Ten ostatni jest jednym z najsilniejszych czynników związanych z przewlekłymi szumami usznymi, który pojawia się nawet w 90% przypadków.
Jakie są najczęstsze przyczyny szumów usznych?
Szumy uszne nie są odrębną chorobą, lecz objawem, który może towarzyszyć ponad 200 różnym schorzeniom i stanom zdrowotnym. Najczęściej dotyczą one narządu słuchu, jednak czasem ich źródło leży w układzie krążenia, chorobach metabolicznych, neurologicznych lub nawet przewlekłym stresie.
Zdarza się również, że mimo dokładnej diagnostyki nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny – wówczas mówi się o szumach idiopatycznych.
Choroby i uszkodzenia narządu słuchu
Jednym z głównych czynników jest ubytek słuchu związany z wiekiem, ponieważ wraz z upływem lat komórki słuchowe w uchu wewnętrznym stopniowo ulegają uszkodzeniu. Podobny efekt pojawia się po ekspozycji na hałas.
Zarówno jednorazowy bardzo głośny dźwięk (np. wystrzał lub koncert), jak i wieloletnia praca w hałaśliwym środowisku mogą trwale uszkodzić słuch i wywołać przewlekłe problemy.
Do częstych przyczyn szumów usznych należą również:
- infekcje i stany zapalne ucha,
- zalegająca woskowina lub ciało obce w przewodzie słuchowym,
- dysfunkcja trąbki słuchowej, która utrudnia wyrównywanie ciśnienia w uchu,
- otoskleroza, czyli nieprawidłowy rozrost tkanki kostnej w uchu środkowym,
- choroba Meniere’a, której oprócz szumu w uszach często towarzyszą zawroty głowy oraz postępujący niedosłuch.
Szumy uszne a krążenie
Prawidłowe funkcjonowanie ucha wewnętrznego zależy od dobrego ukrwienia tego obszaru. Zaburzenia przepływu krwi mogą pogarszać pracę komórek słuchowych lub powodować powstawanie charakterystycznych pulsujących szumów usznych. Ryzyko wystąpienia tego zjawiska zwiększają między innymi:
- nadciśnienie tętnicze,
- miażdżyca,
- inne choroby sercowo-naczyniowe wpływające na przepływ krwi w okolicy ucha.
Choroby przewlekłe
Niektóre schorzenia uszkadzają drogi słuchowe lub struktury mózgu odpowiedzialne za przetwarzanie dźwięków. Szumy uszne mogą pojawiać się m.in. po urazach głowy i szyi, w przebiegu stwardnienia rozsianego czy w przypadku nerwiaka nerwu przedsionkowo-ślimakowego.
Ponadto dzwonienie w uszach częściej występuje u osób z przewlekłymi chorobami wpływającymi na funkcjonowanie całego organizmu. Zwiększone ryzyko obserwuje się m.in. u pacjentów z cukrzycą oraz niedokrwistością (anemią), która ogranicza dostarczanie tlenu do tkanek.
Niedobory witamin i działania niepożądane leków
Niektóre leki mogą działać ototoksycznie, czyli uszkadzać narząd słuchu. Dotyczy to m.in.:
- wybranych antybiotyków,
- leków przeciwnowotworowych,
- niektórych środków moczopędnych,
- dużych dawek salicylanów (np. kwasu acetylosalicylowego).
To możliwe, choć niezbyt częste działania niepożądane powyższych leków, dlatego nie odstawiaj ich na własną rękę. Decyzję o zmianie terapii – zwłaszcza przewlekłej – zawsze powinien podjąć lekarz.
Znaczenie mogą mieć również niedobory niektórych składników odżywczych, zwłaszcza witaminy B12, witaminy D czy melatoniny.
Inne możliwe przyczyny
Do pozostałych przyczyn szumów usznych należą:
- migrena,
- choroby autoimmunologiczne, np. toczeń czy reumatoidalne zapalenie stawów,
- palenie tytoniu,
- nadmierne spożycie alkoholu,
- otyłość,
- predyspozycje genetyczne.
Jakie rodzaje szumów usznych wyróżniamy?
Szumy uszne można klasyfikować na kilka sposobów. Określenie ich rodzaju pomaga lekarzowi zawęzić listę możliwych przyczyn i zdecydować, jakie badania warto wykonać.
Podstawowy podział obejmuje szumy:
- subiektywne – dźwięki słyszy wyłącznie osoba, która ich doświadcza,
- obiektywne – to rzadkie przypadki, w których za dzwonienie w uszach odpowiadają rzeczywiste zjawiska zachodzące w organizmie, np. przepływ krwi w naczyniach, i lekarz może usłyszeć je podczas badania.
Ponadto dźwięki możesz słyszeć jednostronnie, co wskazuje na miejscowy problem, np. infekcję czy uraz. Z kolei szumy obustronne częściej towarzyszą schorzeniom obejmującym cały organizm, są też związane z wiekiem czy przewlekłą ekspozycją na hałas.
Osobną grupę stanowią pulsujące szumy uszne, które pojawiają się rytmicznie w takt bicia serca i najczęściej wynikają z zaburzeń mikrokrążenia ucha wewnętrznego. Ponieważ niekiedy są objawem schorzeń wymagających leczenia, ich wystąpienie zawsze powinno skłonić do konsultacji z lekarzem.
Szumy uszne a stres – czy istnieje związek?
Pod wpływem stresu organizm pozostaje w stanie ciągłej gotowości. Wzrasta aktywność układu współczulnego, odpowiedzialnego za reakcję „walcz lub uciekaj”, przez co mózg staje się bardziej wyczulony na bodźce – zarówno te pochodzące z otoczenia, jak i z własnego organizmu.
Dotyczy to również szumów usznych. Gdy mózg skupia na nich większą uwagę, mogą wydawać się głośniejsze i bardziej dokuczliwe, mimo że ich rzeczywiste nasilenie wcale się nie zmieniło. U wielu osób powstaje mechanizm błędnego koła. Szumy uszne wywołują niepokój, frustrację i problemy z zasypianiem, które z kolei zwiększają wrażliwość układu nerwowego, przez co dźwięki stają się jeszcze bardziej zauważalne.
Problem potęguje dodatkowo zaciskanie szczęki, które często towarzyszy sytuacjom stresowym. Staw skroniowo-żuchwowy i ucho mają wspólne unerwienie, co sprzyja odczuwaniu piszczenia czy dzwonienia w przypadku zaburzenia pracy tej struktury.
🧓 Inhalacje dla seniora – jak wykonać? Kiedy stosować? Co do inhalacji dla seniora bez recepty?
Szumy uszne a mikrokrążenie – dlaczego jest tak ważne?
Struktury ucha wewnętrznego, które są odpowiedzialne za przetwarzanie fal dźwiękowych na impulsy nerwowe i przekazywanie ich dalej do mózgu, mają bardzo duże zapotrzebowanie na tlen i składniki odżywcze. Są one dostarczane wraz z krwią, dlatego sprawne mikrokrążenie ucha wewnętrznego jest niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania.
Jeśli dopływ krwi ulega zaburzeniu, komórki słuchowe mogą być niewystarczająco dotlenione i odżywione, co z czasem przyczynia się do pogorszenia ich pracy i sprzyja wystąpieniu lub nasileniu szumów usznych. Z tego powodu jednym z elementów wspierania zdrowia słuchu jest dbanie o prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych oraz ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym. Dlatego w suplementach przeznaczonych dla osób z szumami usznymi często wykorzystuje się składniki wspierające mikrokrążenie, działające antyoksydacyjnie oraz wspierające pracę układu nerwowego.
Co może zaburzać mikrokrążenie?
Na kondycję drobnych naczyń krwionośnych zaopatrujących ucho wewnętrzne wpływa wiele czynników. Ich obecność nie musi oznaczać, że rozwiną się szumy uszne, ale może zwiększać ryzyko ich wystąpienia. Do najważniejszych należą:
- palenie papierosów – składniki dymu tytoniowego uszkadzają naczynia krwionośne i ograniczają dopływ tlenu do tkanek,
- nadmierne spożycie alkoholu i kofeiny – substancje te wpływają na przepływ krwi, więc u części osób mogą nasilać słyszane dźwięki,
- otyłość i mała aktywność fizyczna – zwiększają ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, które niekorzystnie oddziałują na ukrwienie narządu słuchu,
- nadciśnienie tętnicze i miażdżyca – zaburzają przepływ krwi i sprzyjają występowaniu pulsacyjnych szumów usznych.
Jak diagnozuje się szumy uszne?
Ponieważ szumy w uszach są odczuciem subiektywnym, nie istnieje jedna, obiektywna metoda ich „zmierzenia”. Diagnostyka polega przede wszystkim na ustaleniu ich możliwej przyczyny i może obejmować m.in.:
- wywiad medyczny – lekarz zapyta o charakter szumów, czas ich trwania, nasilenie, okoliczności pojawienia się czy choroby współistniejące,
- badanie laryngologiczne – pozwala ocenić przewód słuchowy i błonę bębenkową oraz wykluczyć proste przyczyny, takie jak zalegająca woskowina czy stan zapalny,
- badania słuchu – najczęściej wykonuje się audiometrię tonalną, która sprawdza próg słyszenia, oraz tympanometrię, umożliwiającą ocenę funkcji ucha środkowego,
- badania obrazowe, np. rezonans magnetyczny, tomografia komputerowa – są zlecane przede wszystkim przy szumach jednostronnych lub gdy lekarz podejrzewa zmianę w obrębie ucha czy układu nerwowego,
- badania laboratoryjne – mogą pomóc wykryć m.in. anemię, zaburzenia czynności tarczycy, cukrzycę czy niedobory niektórych witamin.
Odwiedź portal Zdrowe Rozwiązania: Ból ucha: przyczyny, objawy. Co na ból ucha przy przeziębieniu i grypie?
Szumy uszne leczenie
Leczenie szumów usznych zależy od przyczyny dolegliwości oraz ich wpływu na codzienne funkcjonowanie. U części osób objawy ustępują po usunięciu czynnika wywołującego, natomiast u innych celem terapii jest zmniejszenie ich uciążliwości i poprawa jakości życia.
Najlepszym rozwiązaniem jest leczenie przyczynowe – jeśli uda się ustalić źródło problemu, jego usunięcie może zmniejszyć lub całkowicie wyeliminować szumy uszne. Obejmuje to m.in. usunięcie zalegającej woskowiny, leczenie infekcji ucha, terapię chorób naczyń krwionośnych czy zmianę leku wywołującego działanie ototoksyczne.
Jeśli usunięcie przyczyny nie jest możliwe, stosuje się inne metody leczenia, takie jak:
- aparaty słuchowe – pomocne zwłaszcza, gdy występują szumy uszne i niedosłuch. Poprawiają słyszenie dźwięków z otoczenia, dzięki czemu piszczenie w uszach staje się mniej zauważalne,
- terapia dźwiękiem – polega na wykorzystywaniu dźwięków z otoczenia, generatorów szumu lub nagrań relaksacyjnych w celu zmniejszenia kontrastu między ciszą a szumem usznym,
- terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – nie eliminuje słyszanych dźwięków, ale pomaga zmniejszyć ich wpływ na codzienne życie. Pacjent uczy się lepiej radzić sobie z lękiem, stresem i negatywnymi emocjami wywołanymi przez tę dolegliwość,
- leczenie chorób współistniejących – u wielu osób z przewlekłymi szumami usznymi występują również bezsenność, zaburzenia lękowe lub depresja, których odpowiednie leczenie może wyraźnie poprawić komfort życia. Czasami niezbędne jest też wyrównanie stwierdzonych niedoborów, np. witaminy B12.
Jak wspierać słuch i funkcjonowanie narządu słuchu?
Suplementy diety nie są sposobem leczenia szumów usznych czy niedosłuchu. Niektóre składniki mogą jednak wspierać prawidłowe funkcjonowanie narządu słuchu, chronić komórki przed stresem oksydacyjnym oraz korzystnie wpływać na mikrokrążenie lub pracę układu nerwowego.
Miłorząb japoński
Ekstrakt z miłorzębu japońskiego od lat jest badany pod kątem wpływu na szumy uszne. Wykazuje właściwości antyoksydacyjne oraz wspierające mikrokrążenie, dzięki czemu może poprawiać ukrwienie ucha wewnętrznego. Jego stosowanie może być pomocne zwłaszcza wtedy, gdy szum wynika z zaburzeń przepływu krwi.
Ekstrakt z nasion gryki
Ekstrakt z nasion gryki jest źródłem związków o działaniu antyoksydacyjnym, które pomagają chronić komórki słuchowe przed uszkodzeniami wywołanymi przez nadmiar wolnych rodników. Badania sugerują, że może ograniczać uszkodzenia słuchu spowodowane hałasem.
Witaminy z grupy B
Witaminy z grupy B wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, w tym nerwu słuchowego. Szczególną uwagę zwraca się na witaminę B12, ponieważ jej niedobór częściej występuje u osób z przewlekłymi szumami usznymi. Jej suplementację warto poprzedzić odpowiednimi badaniami.
Melatonina
Melatonina kojarzona jest przede wszystkim z regulacją rytmu dobowego i poprawą jakości snu, jednak to nie jedyne jej zastosowanie. U osób z szumami usznymi może pośrednio zmniejszać uciążliwość objawów właśnie dzięki lepszemu wypoczynkowi. Trwają również badania nad jej właściwościami antyoksydacyjnymi i potencjalnym działaniem ochronnym na komórki ucha wewnętrznego.
Magnez
Magnez uczestniczy w wielu procesach niezbędnych do prawidłowej pracy układu nerwowego i naczyń krwionośnych. Może wspierać ochronę komórek słuchowych przed stresem oksydacyjnym oraz pomagać w utrzymaniu prawidłowego mikrokrążenia. Ponadto niektóre badania sugerują, że odpowiedni poziom magnezu może zmniejszać ryzyko uszkodzenia słuchu wywołanego hałasem.
Co pomaga przy szumach usznych na co dzień?
Choć nie zawsze można całkowicie wyeliminować szumy uszne, odpowiednie nawyki pomagają zmniejszyć ich dokuczliwość. Na co warto zwrócić uwagę?
- Chroń słuch przed hałasem – zwłaszcza podczas koncertów czy pracy z głośnymi maszynami.
- Unikaj całkowitej ciszy – delikatne dźwięki w tle, np. biały szum, odgłosy natury czy cicha muzyka, odciągną Twoją uwagę od dzwonienia w uszach.
- Dbaj o zdrowy styl życia – regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu oraz ograniczenie używek korzystnie wpływają na funkcjonowanie układu krążenia i nerwowego.
- Naucz się radzić sobie ze stresem – techniki relaksacyjne, ćwiczenia oddechowe, medytacja czy psychoterapia pomogą zmniejszyć napięcie i nasilenie objawów.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Wiele osób z czasem przyzwyczaja się do szumu w uszach, jednak nie warto go bagatelizować – zwłaszcza jeśli pojawił się nagle lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy. Umów wizytę u lekarza, jeśli:
- szumy utrzymują się dłużej niż tydzień lub regularnie nawracają,
- utrudniają sen, koncentrację lub codzienne funkcjonowanie,
- towarzyszy im pogorszenie słuchu,
- słyszysz rytmiczne pulsowanie zsynchronizowane z biciem serca.
Jak najszybciej zgłoś się po pomoc medyczną, jeśli:
- doszło do nagłej utraty słuchu, zwłaszcza w jednym uchu,
- szumom towarzyszą silne zawroty głowy, zaburzenia równowagi lub objawy neurologiczne (np. osłabienie mięśni, drętwienie, zaburzenia mowy),
- dźwięki pojawiły się bezpośrednio po urazie głowy,
- szumy wystąpiły nagle tylko w jednym uchu i szybko się nasilają.
Może zainteresuje Cię również: Ucho pływaka – objawy, ile trwa, krople na ucho pływaka bez recepty. Domowe sposoby na ucho pływaka
