- Teratozoospermia to zaburzenie, w przebiegu, którego mniej niż 4% plemników w nasieniu ma prawidłową budowę.
- Przyczynami teratozoospermii mogą być: nadmierny stres oksydacyjny i nieprawidłowy styl życia, ale także choroby – zaburzenia hormonalne, żylaki powrózka nasiennego czy infekcje układu moczowo-płciowego.
- Jak poprawić morfologię plemników? Leczenie przyczyny leżącej u podstaw tego zaburzenia powinno być uzupełnione zmianami stylu życia oraz odpowiednio dobraną suplementacją.
- Ile trwa leczenie teratozoospermii? Pierwsze efekty terapii mogą być widoczne najwcześniej po 3 miesiącach, co jest związane z czasem trwania cyklu spermatogenezy.
- Dowiedz się więcej o suplemencie, którego składniki pomagają zredukować stres oksydacyjny, wspierają spermatogenezę oraz poprawiają parametry nasienia.
Teratozoospermia – co to jest?
Teratozoospermia to zaburzenie nasienia polegające na nieprawidłowej morfologii plemników, czyli obecności wad główki, wstawki lub witki.
Suplement diety Fertistim dla mężczyzn nie ma właściwości leczniczych. Fertistim dla mężczyzn nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.
Zgodnie z aktualną klasyfikacją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), za dolną granicę normy przyjmuje się 4% plemników o prawidłowej morfologii1. Wynik poniżej tej wartości oznacza teratozoospermię i uznawany jest za przyczynę męskiej niepłodności.
❓ Czy wiesz, że…
Ocena morfologii plemników jest jednym z elementów standardowego badania nasienia – seminogramu. Klasyfikację nieprawidłowości przeprowadza się według ściśle określonych kryteriów opisanych w podręczniku WHO1.
Czy teratozoospermia jest uleczalna?
Teratozoospermia nie zawsze jest stanem nieodwracalnym. W wielu przypadkach możliwe jest poprawa morfologii plemników, pod warunkiem zidentyfikowania i wyeliminowania przyczyny zaburzenia2,4. Skuteczność leczenia teratozoospermii zależy przede wszystkim od tego, co leży u podstaw problemu.
Jeżeli teratozoospermia wynika z modyfikowalnych czynników, takich jak styl życia, nieleczona infekcja czy żylaki powrózka nasiennego, szanse na poprawę są realne. W przypadkach idiopatycznych rokowanie jest mniej przewidywalne2.
Jak interpretować wynik morfologii plemników?
Wynik morfologii plemników odczytuje się jako odsetek form prawidłowych w próbce nasienia. Sam wynik liczbowy niewiele jednak mówi bez kontekstu – parametry nasienia są biologicznie zmienne i mogą różnić się między kolejnymi badaniami1,2. Dlatego przy nieprawidłowym wyniku zaleca się powtórzenie seminogramu, a jego interpretację warto powierzyć specjaliście andrologowi2.
Jakie są normy teratozoospermii?
Zgodnie z wytycznymi WHO z 2021 roku, dolna granica normy dla morfologii plemników wynosi 4% prawidłowych form1. Oznacza to, że wynik poniżej 4% jest podstawą do rozpoznania teratozoospermii. Warto zaznaczyć, że norma ta była na przestrzeni lat kilkakrotnie weryfikowana i obniżana – jeszcze w poprzednich edycjach podręcznika WHO wartości referencyjne były wyższe1.
Czy teratozoospermia oznacza niepłodność?
Teratozoospermia obniża szanse na naturalne poczęcie, ale nie jest jednoznaczna z niepłodnością2. Izolowane zaburzenie morfologii – przy prawidłowej liczbie i ruchliwości plemników – wiąże się ze stosunkowo niewielkim wzrostem ryzyka niepłodności2.
Sytuacja komplikuje się, gdy teratozoospermii towarzyszą inne nieprawidłowości nasienia, takie jak obniżona koncentracja czy ruchliwość plemników. Wówczas szanse na naturalne zapłodnienie istotnie maleją1,2.
Teratozoospermia – najczęstsze przyczyny
Przyczyny teratozoospermii są wieloczynnikowe – mogą wynikać zarówno z uwarunkowań biologicznych, jak i środowiskowych czy stylu życia2,4.
W części przypadków nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny teratozoospermii. Zidentyfikowanie czynnika sprawczego ma kluczowe znaczenie, ponieważ od niego zależy dobór skutecznego leczenia2.
Stres oksydacyjny – główny czynnik uszkadzający plemnik
Stres oksydacyjny to zjawisko, które występuje w przypadku, gdy produkcja wolnych rodników tlenowych (reaktywnych form tlenu, ROS) przekracza możliwości obronne organizmu3,4.
Do jego nasilenia przyczyniają się m.in.:
- palenie tytoniu,
- spożywanie alkoholu,
- otyłość,
- ekspozycja na toksyny środowiskowe,
- infekcje układu rozrodczego3,4.
Plemniki są wyjątkowo podatne na działanie ROS. Ich błona komórkowa zawiera dużą ilość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które pod wpływem wolnych rodników tlenowych ulegają zmianom chemicznym3. Prowadzi to do uszkodzenia struktury, zaburzenia ruchliwości oraz fragmentacji DNA plemnika.
Badania wskazują, że podwyższony poziom ROS jest jednym z najczęściej identyfikowanych czynników odpowiedzialnych za nieprawidłową morfologię plemników w teratozoospermii3.
Zaburzenia hormonalne
Prawidłowy przebieg spermatogenezy zależy od właściwej równowagi hormonalnej. Zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-jądra mogą prowadzić do nieprawidłowej morfologii plemników2. Do najczęstszych przyczyn hormonalnych teratozoospermii należą:
- niedobór testosteronu,
- podwyższony poziom estrogenów,
- hipogonadyzm hipogonadotropowy,
- hiperprolaktynemia,
- zaburzenia funkcji tarczycy2,4.
Żylaki powrózka nasiennego
Żylaki powrózka nasiennego to patologiczne poszerzenie żył splotu wiciowatego w mosznie. Stan ten prowadzi do podwyższenia temperatury w obrębie jąder i nasilenia stresu oksydacyjnego, co negatywnie wpływa na spermatogenezę i morfologię plemników2,4.
Żylaki powrózka nasiennego występują u około 15% mężczyzn w populacji ogólnej i u nawet 40% mężczyzn diagnozowanych z powodu niepłodności2.
Infekcje układu moczowo-płciowego
Infekcje bakteryjne i wirusowe układu moczowo-płciowego mogą bezpośrednio uszkadzać plemniki lub nasilać stan zapalny, prowadząc do wzrostu poziomu ROS w nasieniu. Do najczęstszych patogenów wpływających na jakość nasienia należą:
- Chlamydia trachomatis,
- Mycoplasma spp.,
- Escherichia coli,
- wirus świnki (w przypadku zapalenia jąder)2,4.
Nieleczone infekcje mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia najądrzy lub przewodów wyprowadzających, co dodatkowo pogarsza parametry nasienia.
🧘🏻♂️ Gdy starania o dziecko stają się stresem – jak mężczyzna może zadbać o swoją głowę i płodność?
Styl życia
Teratozoospermia a styl życia to temat, którego nie można bagatelizować – codzienne nawyki mają istotny wpływ na jakość nasienia i morfologię plemników.
Do najczęściej identyfikowanych czynników stylu życia, które mogą być przyczyną teratozoospermii, należą:
- palenie tytoniu – toksyny zawarte w dymie papierosowym nasilają stres oksydacyjny i uszkadzają DNA plemników,
- nadmierne spożywanie alkoholu – zaburza gospodarkę hormonalną i obniża jakość nasienia,
- otyłość – sprzyja podwyższeniu poziomu estrogenów i nasileniu stresu oksydacyjnego,
- siedzący tryb życia – wiąże się z podwyższoną temperaturą w okolicy mosznowej,
- ekspozycja na wysoką temperaturę – częste korzystanie z sauny, gorących kąpieli czy długotrwała praca siedząca prowadzą do przegrzania jąder, co zaburza spermatogenezę,
- narażenie na toksyny środowiskowe – pestycydy, metale ciężkie czy plastyfikatory działają jako substancje zaburzające gospodarkę hormonalną, a niekiedy też bezpośrednio uszkadzają plemniki3,4.
Czy teratozoospermia daje objawy?
Teratozoospermia jest zaburzeniem, które najczęściej przebiega bezobjawowo. Mężczyzna nie odczuwa dolegliwości, a jedyną wskazówką mogą być trudności z poczęciem potomstwa.
Nieprawidłowa morfologia plemników nie wpływa na libido, potencję ani wygląd nasienia. Właśnie dlatego jedynym sposobem na jej wykrycie jest badanie nasienia, wykonywane w ramach diagnostyki niepłodności męskiej.
Teratozoospermia a płodność – czy można zajść w ciążę?
Rozpoznanie teratozoospermii nie przekreśla szans na zostanie ojcem. Możliwości poczęcia dziecka zależą przede wszystkim od stopnia nasilenia zaburzenia, współistnienia innych nieprawidłowości nasienia oraz stanu płodności partnerki. W zależności od sytuacji klinicznej para może starać się o ciążę naturalnie lub skorzystać z metod wspomaganego rozrodu.
Naturalna ciąża przy teratozoospermii
Naturalna ciąża przy teratozoospermii jest możliwa, szczególnie gdy zaburzenie morfologii ma charakter izolowany i nie towarzyszą mu inne nieprawidłowości nasienia.
Warto pamiętać, że nawet przy wyniku poniżej 4% prawidłowych form część plemników zachowuje zdolność do zapłodnienia komórki jajowej. Szanse na naturalne poczęcie rosną wraz z poprawą morfologii plemników, dlatego równolegle ze staraniami o ciążę zaleca się wdrożenie działań ukierunkowanych na poprawę jakości nasienia2,4.
Inseminacja
Pary mające problem z naturalnym poczęciem mogą skorzystać z inseminacji domacicznej (IUI). Jest to metoda wspomaganego rozrodu polegająca na wprowadzeniu przetworzonego nasienia bezpośrednio do macicy w okresie owulacji. Może być rozważana u par z teratozoospermią, gdy liczba i ruchliwość plemników są zachowane w granicach normy2.
Metoda ta zwiększa szanse na zapłodnienie poprzez skrócenie drogi, którą plemniki muszą pokonać do komórki jajowej, jednak jej skuteczność przy izolowanej teratozoospermii jest ograniczona.
In vitro/ICSI
W przypadkach cięższej teratozoospermii lub braku efektów wcześniejszego leczenia rozważa się zapłodnienie pozaustrojowe (IVF) lub metodę ICSI (docytoplazmatyczne wstrzyknięcie plemnika). ICSI polega na bezpośrednim wprowadzeniu pojedynczego plemnika do komórki jajowej, co omija większość barier związanych z nieprawidłową morfologią. Jest to metoda z wyboru w przypadkach zaawansowanej teratozoospermii, ponieważ umożliwia zapłodnienie nawet przy bardzo niskim odsetku prawidłowych form plemników2.
Jak poprawić morfologię plemników?
Poprawa morfologii plemników wymaga przede wszystkim zidentyfikowania przyczyny teratozoospermii. W zależności od podłoża zaburzenia stosuje się leczenie przyczynowe, modyfikację stylu życia lub suplementację2,4. W wielu przypadkach skuteczne okazuje się połączenie kilku metod jednocześnie.
Leczenie przyczynowe
Część przypadków teratozoospermii wymaga leczenia chorób i stanów leżących u jej podłoża. W zależności od przyczyny lekarz może zalecić:
- antybiotykoterapię – w przypadku infekcji układu moczowo-płciowego,
- leczenie hormonalne – gdy przyczyną są zaburzenia osi podwzgórze-przysadka-jądra, zaburzenia funkcji tarczycy czy hiperprolaktynemia,
- warikocelektomię – chirurgiczne usunięcie żylaków powrózka nasiennego,
- odstawienie leków gonadotoksycznych – np. anabolicznych sterydów androgennych.
Styl życia wspierający poprawę morfologii plemników
Modyfikacja stylu życia to jeden z pierwszych kroków w poprawie morfologii plemników. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim rezygnacja z używek – ograniczenie spożycia alkoholu i rzucenie palenia tytoniu.
Osobom mającym trudność z rzuceniem nałogu tytoniowego mogą pomóc preparaty z nikotyną (np. plastry czy gumy), a także preparaty zawierające cytyzynę – alkaloid roślinny zmniejszający głód nikotynowy.
🚭 Rzucanie palenia w 25 dni. Jakie tabletki na rzucanie palenia?
Poza tym zaleca się również:
- redukcję masy ciała w przypadku nadwagi lub otyłości,
- regularną aktywność fizyczną o umiarkowanej intensywności,
- unikanie ekspozycji na wysoką temperaturę,
- unikanie ekspozycji na toksyny środowiskowe.
Suplementacja przy teratozoospermii – co ma znaczenie?
Suplementy na teratozoospermię stanowią uzupełnienie leczenia przyczynowego i modyfikacji stylu życia. Ich celem jest redukcja stresu oksydacyjnego, wsparcie spermatogenezy oraz poprawa parametrów nasienia. Warto jednak pamiętać, że suplementacja nie zastąpi diagnostyki i leczenia. Powinna być ona traktowana jako element szerszego postępowania, najlepiej po konsultacji z lekarzem.
Suplement diety Fertistim dla mężczyzn nie ma właściwości leczniczych. Fertistim dla mężczyzn nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.
Antyoksydanty wspierające jakość plemników
Związek pomiędzy stresem oksydacyjnym a plemnikami jest dobrze udokumentowany – nadmiar wolnych rodników uszkadza plemniki, prowadząc do pogorszenia jakości nasienia. Z tego właśnie powodu zastosowanie antyoksydantów na męską płodność stanowi jedną z najczęściej rekomendowanych form suplementacji przy teratozoospermii.
Do antyoksydantów o udokumentowanym działaniu należą:
- witamina C – neutralizuje wolne rodniki, chroniąc plemniki przed uszkodzeniem oksydacyjnym,
- selen – uczestniczy w prawidłowej spermatogenezie i wzmacnia obronę antyoksydacyjną organizmu,
- cynk – chroni plemniki przed utlenianiem i wspiera prawidłową syntezę DNA,
- astaksantyna – silny antyoksydant pochodzenia naturalnego, wykazujący działanie ochronne na komórki rozrodcze3.
Składniki wspierające spermatogenezę
Poza antyoksydantami istotną rolę odgrywają składniki bezpośrednio wspierające proces spermatogenezy i równowagę hormonalną. Zalicza się do nich m.in.:
- kwas foliowy – uczestniczy w prawidłowym podziale komórek i syntezie DNA,
- mio-inozytol – wspiera sygnalizację komórkową i funkcje metaboliczne plemników,
- witaminę B6 – bierze udział w regulacji aktywności hormonalnej,
- witaminę B12 – odgrywa rolę w procesie podziału komórek,
- ekstrakt z korzenia maca – stosowany tradycyjnie jako wsparcie witalności i funkcji rozrodczych u mężczyzn,
- ashwagandhę – adaptogen wspierający redukcję stresu, który może negatywnie wpływać na jakość nasienia,
- buzdyganek – stosowany jako wsparcie płodności i poziomu testosteronu3,4.
Ile trwa poprawa morfologii plemników?
Poprawa morfologii plemników wymaga czasu. Jest to proces ściśle związany z cyklem spermatogenezy, który trwa około 72 dni2,4. Oznacza to, że pierwsze efekty leczenia teratozoospermii są widoczne najwcześniej po 3 miesiącach. Pełną ocenę skuteczności podjętych działań zaleca się przeprowadzić po około 3-6 miesiącach, powtarzając badanie nasienia2.
Kiedy zgłosić się do androloga?
Konsultacja z andrologiem jest wskazana, gdy para nie może zajść w ciąże pomimo roku regularnego współżycia bez antykoncepcji. W przypadku kobiet po 35. roku życia czas ten skraca się do 6 miesięcy2.
Nie należy jednak zwlekać z wizytą, jeśli:
- w badaniu nasienia stwierdzono nieprawidłową morfologię plemników,
- teratozoospermii towarzyszą inne zaburzenia nasienia,
- mężczyzna ma w wywiadzie żylaki powrózka nasiennego, infekcje układu moczowo-płciowego lub zaburzenia hormonalne,
- para doświadczyła poronień lub niepowodzeń w leczeniu metodami wspomaganego rozrodu.
Może zainteresować Cię: Dieta na męską płodność – co jeść, czego unikać i jak poprawić jakość nasienia? Praktyczny jadłospis dla mężczyzn starających się o dziecko
