- Już w pierwszych dobach życia można ocenić, czy dziecko otrzymuje odpowiednią ilość mleka.
- Regularne przybieranie na wadze, odpowiednia liczba mokrych pieluszek i spokojne zachowanie po posiłku to kluczowe wskaźniki skutecznego karmienia.
- Podczas karmienia warto też zwrócić uwagę na rytmiczne połykanie i rozluźnienie piersi po zakończeniu ssania.
- Znajomość wskaźników skutecznego karmienia, pozwala szybciej reagować na ewentualne trudności laktacyjne.
- To właśnie wskaźniki skutecznego karmienia stanowią najpewniejszą informację zwrotną, że dziecko prawidłowo ssie pierś i najada się do syta.
- Mamo, sprawdź, jakie witaminy warto stosować w czasie karmienia piersią, aby wspierać swoje zdrowie i prawidłowy rozwój maluszka.
Co to są wskaźniki skutecznego karmienia piersią?
Wskaźniki skutecznego karmienia piersią to podstawowe elementy fizjologii, które pozwalają na monitorowanie stanu zdrowia dziecka i ocenę, czy jest wystarczająco najedzone. Co za tym idzie – prawidłowo rośnie i się rozwija.
Wskaźniki skutecznego karmienia piersią:
- Dziecko systematycznie przybiera na wadze.
- Ssanie mleka z piersi jest efektywnie, słyszymy przełykanie pokarmu.
- Mama odczuwa wypływ pokarmu.
- Występuje rozluźnienie piersi po karmieniu.
- Dziecko oddaje 2-5 lub więcej stolców na dobę, częstość maleje z wiekiem.
- Od 3 doby życia dziecko moczy średnio 6 pieluszek.
- Dziecko po karmieniu jest spokojne lub zasypia.
Dlaczego warto znać wskaźniki skutecznego karmienia piersią?
Wskaźniki skutecznego karmienia piersią są pewnego rodzaju informacją zwrotną od dziecka dla mamy. Dzięki temu, że noworodek (w późniejszym czasie niemowlę) rośnie, przybiera na wadze, robi siku i kupkę w odpowiednich ilościach mama wie, że jest najedzony.
Małe dzieci niestety nie potrafią się z nami komunikować za pomocą mowy. Robią to gestami i zachowaniem. Dziecko, które ssie paluszki lub piąstki, oblizuje wargi czy szeroko otwiera buzię jest prawdopodobnie głodne. Zaczyna marudzić, potem płakać, zwracając na siebie uwagę. Daje sygnał „mamo, jestem głodny, chcę mleko!”.
Najczęstsze mity o „nienajadaniu się” dziecka
Należy pamiętać, że każde dziecko jest inne. Jedno potrzebuje więcej snu niż inne dzieci. Kolejne musi przetestować 5 rodzajów pieluszek, aby nie miało odparzeń na skórze, a np. dla brata bliźniaka podpasowały pierwsze, założone jeszcze w szpitalu. Tak samo jest z karmieniem.
„Płacz oznacza głód”
Najczęstszym i wciąż powielanym mitem jest sytuacja, że dziecko płaczące to dziecko głodne. Owszem, dziecko płacze, gdy odczuwa potrzebę jedzenia, natomiast jest to późniejszy objaw głodu. Płacz jest spowodowany:
- zmęczeniem,
- przebodźcowaniem,
- mokrą pieluszką,
- dolegliwościami (np. kolkami),
- bólem,
- potrzebą bliskości.
Czasem wystarczy przytulenie dziecka i noszenie na rękach, co spowoduje wyciszenie, spokój i zadowolenie. Wymiana pieluszki też potrafi zdziałać cuda!
„Karmienie musi trwać długo”
Następnym mitem jest czas karmienia dziecka. Jedne dzieci jedzą ekspresowo, inne przeciągają jedzenie jak tylko mogą, ale! Tym samym zaspokajają potrzebę bliskości! Karmienie nie musi trwać godziny, aby dziecko najadło się do syta.
„Dziecko często domaga się piersi, więc się nie najada”
Kolejny mit – dziecko je często, więc je mało i ciągle jest głodne. Nieprawda. Według zaleceń, badań i fizjologii noworodka, częste karmienie to norma. Może być ich kilka lub kilkanaście na dobę w zależności od potrzeb dziecka. I jak najbardziej dziecko jest w stanie najeść się do syta. Organizm mamy wie, co robi, czasem produkując ilość pokarmu nawet większą, niż dziecko jest w stanie zjeść!
Je często, okej, ale w takim przypadku co z wypróżnianiem? Jak dziecko je 10 razy na dobę, to zrobi kupę też 10 razy? Na szczęście nie! Układ pokarmowy dojrzewa, średnia ilość kupek to 2-5 dziennie. Po 6 tygodniu ta liczba maleje. Stolce mogą pojawiać się raz na kilka dni.
Dziecko po karmieniu nie musi od razu zasypiać, a także nie musi mieć długich przerw między karmieniami. Karmimy wtedy, gdy jest głodne, gdy istnieje taka potrzeba. To karmienie na żądanie.
Jak rozpoznać, że dziecko efektywnie ssie pierś?
Aby ocenić czy dziecko efektywnie ssie pierś, musimy ocenić cechy prawidłowego ssania. Mama może zrobić to sama w domu, patrząc jak pracuje buzia dziecka i jak jest ono przystawione do piersi lub może poprosić o pomoc położną środowiskową, przychodzącą na wizyty po porodzie.
Oznaki prawidłowego ssania
Cechy prawidłowego ssania to:
- Buzia dziecka jest szeroko otwarta, kształt litery O, dolna warga jest wyraźnie wywinięta na zewnątrz.
- Nie słychać cmokania, gdy dziecko ssie pierś. Nie ma mlaskania i wciągania policzków.
- Język dziecka jest wysunięty, obejmuje brodawkę piersiową mamy. Jeśli gołym okiem widzisz brodawkę sutkową, to znaczy, że dziecko za płytko chwyciło pierś i ssanie nie będzie efektywne.
- Ssanie jest głębokie. Słychać połykanie pokarmu przez 5-15 minut.
- Szczęka porusza się rytmicznie.
- Piersi po karmieniu są lżejsze, bardziej miękkie. Brodawka sutkowa nie jest poraniona, nie krwawi.
- Karmienie nie jest bolesne!
Zachowanie dziecka przed i po karmieniu
Dziecko głodne, zupełnie jak my, może być rozdrażnione. Przed karmieniem noworodek szeroko otwiera buzię, wpycha do niej rączki, staje się rozdrażniony i niespokojny. Po czasie może nawet płakać.
Nadchodzi karmienie, kilkanaście cennych minut pozwalających zaspokoić podstawową potrzebę, jaką jest głód. Dziecko najedzone to dziecko szczęśliwe, zrelaksowane… Najedzenie sprzyja wyciszeniu, co umożliwia spokojniejsze zasypianie.
Ważna jest regularność karmień. Mimo że zalecane jest karmienie na żądanie, to pilnujemy czasu kiedy dziecko jadło ostatni raz. W pierwszych dniach i tygodniach po porodzie jeśli dziecko nie obudzi się samo do 4 godzin, należy je wybudzać. Trzeba zwrócić uwagę czy jest to sytuacja jednorazowa, czy powtarzająca się, ponieważ brak chęci jedzenia, energii i trudności w wybudzeniu mogą być objawami żółtaczki fizjologicznej noworodka lub infekcji.
Regularność w karmieniu i przewidywalność sprzyja występowaniu sytości między karmieniami.
Skuteczne karmienie piersią – wskaźniki po stronie dziecka
Wskaźniki skutecznego karmienia piersią, które możemy oceniać od strony dziecka to czas, jaki dziecko potrzebuje, aby przyjąć odpowiednią dawkę pokarmu, ilość i wygląd pieluszek (ocena stolca i moczu) oraz przyrost masy ciała.
Ilość i czas trwania karmienia
Dzieci jedzą co 2-3 godziny, a to daje 8-12 karmień na dobę. 1-2 karmienia muszą się odbyć w nocy. Z wiekiem ta liczba się zmniejsza, co widać po ludziach. Ilu z nas je małe porcje 5 razy na dobę, a ile 3 posiłki, w tym duży obiad, aby być najedzonym na zapas? Noworodki tego nie potrzebują, one mają czas (w tym przypadku czas mamusi) na spokojne jedzenie małych porcji kilka razy na dobę.
Ilość i wygląd mokrych pieluszek
Dziecko w pierwszych miesiącach życia przyjmuje pokarm tylko w formie płynnej. Zaspokaja on zarówno potrzeby jedzenia, jak i picia. Niedojrzały układ pokarmowy dziecka musi przetrawić mleko, które wydala w postaci kupek w różnej ilości i o różnym zabarwieniu. Mleko mamy jest wystarczającym nawodnieniem dla organizmu dziecka. Zgodnie z najnowszymi zaleceniami i rekomendacjami nie należy dopajać dziecka wodą, nawet latem. Wystarczy wtedy częstsze karmienie!
Ile mokrych pieluszek świadczy o skutecznym karmieniu?
Pierwszy mocz dziecko wydala jeszcze w brzuchu mamy. Po porodzie pierwsze siku powinno pojawić się w ciągu doby od urodzenia. Na początku noworodek moczy ok. 3 do 5 pieluszek dziennie. Od 3. doby życia dziecko produkuje 6-8 pieluszek, czasem więcej w zależności od częstości i ilości karmień.
Mocz powinien być jasnożółty lub praktycznie bezbarwny, bez specyficznego zapachu. W pierwszych dwóch dniach na pieluszce mogą być zauważalne pomarańczowe lub różowe kryształki, które wynikają z zagęszczonego moczu u dziecka. Jest to zjawisko normalne.
Wypróżnienia noworodka a skuteczność karmienia
Fizjologicznie noworodek w pierwszej dobie życia powinien wydalić smółkę, aby potwierdzić drożność przewodu pokarmowego. Składa się ona z wód płodowych połkniętych w czasie ciąży, śluzu czy żółci. Liczba pieluszek to około 2 na dobę.
Wraz z karmieniem piersią i większą ilością przyjmowanego pokarmu zwiększa się częstość wypróżnień. Od 3. dnia życia są to 3-4 pieluszki dziennie, a od 4. doby życia mówimy o liczbie 3-6 pieluszek dziennie. Ilość ta będzie stopniowo maleć wraz z kolejnymi tygodniami życia dziecka.
Uśredniając, dziecko oddaje 2-5 lub więcej stolców w pierwszych dobach życia.
Jak powinien wyglądać stolec karmionego piersią dziecka?
Kupki noworodka zmieniają swoje zabarwienie na przełomie dni jego życia. Pierwsza kupka to smółka. Jest lepka, gęsta, najczęściej ciemnozielona lub wręcz czarna. Możemy ją porównać do smoły… Co w zasadzie łączy się z nazwą.
Następnie mamy do czynienia z kupką przejściową. Jest ona zielonkawa, brązowo-zielona i o mniejszej lepkości niż smółka. Powoli przechodzi w stolec o zielono-żółtym zabarwieniu. Zmiana koloru sugeruje nam prawidłową pracę jelit.
Przy końcu pierwszego tygodnia życia kupka powinna być koloru żółtego. Jest papkowata, z grudkami. Porównywana do twarożku lub jajecznicy. Smółka opuściła jelita, częstotliwość stolców powoli będzie maleć.
Przyrost masy ciała – normy przybierania na wadze u noworodka i niemowlęcia
Skuteczne karmienie = skuteczne zwiększenie masy ciała malucha. Dziecko karmione piersią jest monitorowane pod kątem ewentualnej utraty masy ciała.
Na samym początku życia, jeszcze w trakcie pobytu w szpitalu (2-3 doba życia) u noworodka występuje fizjologiczny spadek masy ciała. Według norm powinno to być 7-10% . Najczęściej jest to 5-7%. Jeśli spadek wynosi więcej niż 10%, należy popracować nad rozkręceniem laktacji, ewentualnie poprawą techniki karmienia piersią. Do dwóch tygodni po porodzie masa dziecka powinna być taka, jak przy urodzeniu lub większa.
Dziecko rośnie najszybciej w pierwszych trzech miesiącach życia. Do oceny przyrostów masy ciała używamy siatek centylowych. Należy jednak pamiętać, że każde dziecko rośnie w swoim tempie. Najważniejsze, aby przybierało stopniowo na wadze.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przedstawiła normy przyrostu masy ciała dla dzieci zdrowych, urodzonych w terminie porodu i karmionych wyłącznie piersią. Prezentują się następująco:
- wiek 0–3 miesiące: średnio 150–200 g tygodniowo
- wiek 3–6 miesięcy: średnio 100–150 g tygodniowo
- wiek 6–12 miesięcy: średnio 70–90 g tygodniowo.
Wskaźniki skutecznego karmienia po stronie mamy
Noworodek jest nam w stanie pokazać dużo jeśli chodzi o efektywne karmienie. A co może pokazać nam mama? Na co zwracamy największą uwagę? Jest to uczucie miękkich piersi po karmieniu, uczucie wypływu mleka, karmienie w komforcie i bez bólu.
Uczucie wypływu, zmiana wypełnienia piersi po karmieniu
W trakcie karmienia piersią mama może czuć wypływ mleka z piersi. Kobiety opisują najczęściej te uczucie jako pulsowanie, mrowienie czy łaskotanie, a nawet uczucie ciepła. Należy zaznaczyć, że nie jest to odczuwalne przez wszystkie mamy.
Ssanie piersi przez dziecko pobudza produkcję oksytocyny u mamy. Nie tylko powoduje to wypływ pokarmu, ale dodatkowo ma wpływ na kurczenie się macicy, dzięki czemu oczyszcza się, co jest bardzo ważne w połogu. Mamy 2w1!
Komfort mamy podczas karmienia
Komfort mamy w trakcie karmienia piersią jest niezwykle ważny. Ma swoje przełożenie na skuteczność ssania przez dziecko, samopoczucie mamy i sam proces laktacji.
Przy zrelaksowanym ciele łatwiej o pojawienie się oksytocyny, dzięki której możliwy jest wypływ pokarmu. Przy odpowiedniej pozycji mamy dziecko ma łatwiejszy dostęp do piersi, co przekłada się na efektywniejsze ssanie i mniej podrażnień na brodawce. Mama nie jest narażona na napięcia szyi, karku, ramion. Komfort ma pozytywny wpływ na wszystkich uczestniczących w procesie karmienia.
Brak bólu brodawek i prawidłowa pozycja karmienia
Ból brodawek bardzo często zniechęca kobiety do podejmowania dalszych prób karmienia piersią, zwłaszcza na początku laktacji. Nie możemy się też temu dziwić, ból nigdy nie jest oznaką czegoś dobrego (chyba że porodowy).
Aby móc kontynuować laktację, musimy wyeliminować przyczynę bólu. Najczęstszym powodem jest nieprawidłowa technika karmienia. Dziecko zbyt płytko chwyta brodawkę i nie jest w stanie efektywnie ssać piersi, raniąc ją przy tym.
Brak bólu brodawek umożliwia nam efektywne karmienie piersią. Jak tego dokonać? Czasem wystarczy zmiana i dobór prawidłowej pozycji do karmienia.
Najczęstsze pozycje do karmienia:
- Klasyczna (dziecko ułożone w kształcie fasolki).
- Spod pachy.
- Leżąca (zalecana po cesarskim cięciu).
🤱🏻 Fizjoterapeutka: Najlepsze pozycje do karmienia piersią
Najczęstsze problemy przy karmieniu piersią i jak je rozpoznać
Karmienie piersią nie zawsze jest proste przez możliwe do wystąpienia trudności. Niekiedy występują sytuacje, które wymagają konsultacji ze specjalistą. Mama widzi i czuje po sobie, że coś jest nie tak.
Najczęstsze 3 sytuacje to:
- Obrzęk/zastój w piersi – mama może czuć podwyższoną temperaturę ciała, obie piersi są zaczerwienione, bolesne, twarde. Wypływ pokarmu jest utrudniony.
- Zablokowanie przewodu miejscowego w piersi – temperatura ciała jest w normie, dotyczy zazwyczaj jednej piersi, która jest miejscowo bolesna, jak i zaczerwieniona. Możliwe jest niewielkie ucieplenie piersi. Wypływ pokarmu jest utrudniony. Miejscowo pierś jest twarda lub wyczuwa się guzek.
- Zapalenie piersi – temperatura ciała jest podwyższona, pierś (bo zazwyczaj dotyczy jednej) jest ucieplona, miejscowo, czasem całkowicie zaczerwieniona, miejscowo bolesna oraz twarda. Wypływ pokarmu jest utrudniony. Mamie towarzyszą objawy grypopodobne. Jeśli przypadek zostanie zaniedbany, może się przerodzić w ropień piersi.
🔴 Zapalenie piersi przy karmieniu – objawy, leczenie i domowe sposoby
Istnieje jeszcze jedna problematyczna sytuacja, która jest… fizjologiczna. Mowa o nawale mlecznym. Występuje najczęściej ok. 3-4 doby po porodzie. Objawia się gwałtowną produkcją mleka. Można powiedzieć, że występuje wtedy rzeka mleka. Temperatura ciała mamy jest w normie, piersi są znacznie wypełnione pokarmem, ale miękkie, pokarm wypływa normalnie. Dyskomfort powoduje lekki ból i zaczerwienienie. Zaleca się częste dokarmianie, aby opróżnić piersi z nadmiaru pokarmu do uczucia ulgi.
Jak wspierać organizm mamy w okresie karmienia piersią?
Karmienie piersią wymaga od mamy dużego zaangażowania, a organizm nie raz potrzebuje wsparcia, np. w postaci zwiększenia ilości pokarmu, nawodnienia czy suplementacji. Aktualnie na rynku mamy takie wsparcie w postaci suplementów diety z bogatym składem, idealnym na czas połogu i karmienia piersią.
Suplementacja wspierająca mamy karmiące
Najważniejsze, aby wybrany preparat był skoncentrowany zarówno na wsparciu produkcji pokarmu oraz zdrowia mamy karmiącej. Mama powinna być wspierana kwasem DHA, zalecanym jeszcze w trakcie ciąży, choliną, jodem, folianami czy witaminą B12. Foliany stosujemy w celu wsparcia prawidłowego funkcjonowania organizmu mamy po porodzie i dostarczania ich do pokarmu.
Ciąża jest niewątpliwie bardzo ważnym etapem dbania o zdrowie. Zażywamy wtedy suplementy, czasem aż w nadmiarze. Wiele kobiet zapomina jednak o połogu, często nazywanym czwartym trymestrem. Organizm nie dosyć, że potrzebuje regeneracji, to musi wyżywić maluszka. Nie zapominajmy więc o dbaniu o siebie.
Wsparcie laktacji – dieta, nawodnienie i regeneracja po porodzie
Połóg to szczególny i delikatny okres, zarówno powrotu do siebie, jak i uczenia się swojej nowej wersji, opiekując się przy tym maluszkiem, którego trzeba nakarmić. Aby wspomóc laktację, należy zadbać o dietę, nawodnienie i regenerację.
W trakcie karmienia piersią należy zwiększyć zapotrzebowanie kaloryczne w stosunku do okresu sprzed ciąży o ok. 500 kcal. Laktacja wpływa pozytywnie na redukcję masy ciała po porodzie i spalane kalorie, więc musimy szczególnie zadbać o to, aby organizm był dobrze odżywiony.
Dieta powinna być oparta na piramidzie zdrowego żywienia WHO, czyli unikanie cukrów prostych, stawianie na węglowodany złożone (kasze, pieczywo żytnie), bogata w białko (nabiał, chude mięso), dobre tłuszcze (orzechy, ryby, awokado). Zapotrzebowanie na spożycie płynów wynosi ok.3 litry na dobę, wliczając wodę, soki, zupy i inne napoje. Alkohol jest niewskazany w czasie laktacji.
Regeneracja po porodzie jest niewątpliwie ważna. Po łożysku w macicy została duża rana, która musi się zagoić. Zalecany jest odpoczynek, unikanie dźwigania, ćwiczeń siłowych, przeciążania organizmu czy gorących kąpieli. Warto skupić się na śnie (w nocy do dziecka może wstać tata i nakarmić je np. odciągniętym mlekiem). O dziecko zadba każdy, ma babcie, ciocie, ale o siebie kobieta musi zadbać sama.
Jak dbać o skuteczne karmienie piersią na co dzień?
Karmienie piersią wymaga skupienia i uważności, zwłaszcza na początku mlecznej drogi. Prawidłową techniką karmienia i wyznaczonym rytmem możemy je wspierać i mieć nad nim kontrolę.
Prawidłowa technika karmienia
Na początek podstawowa zasada w laktacji – przystawiamy dziecko do piersi, a nie pierś do dziecka.
Zasady prawidłowej pozycji i warunków do karmienia:
- Mama siedzi lub leży wygodnie, podparta poduszką, polecana jest również druga poduszka do podparcia dziecka, typowa lub specjalna do karmienia.
- Odpowiednie miejsce – musi być spokojnie, bez dodatkowych bodźców typu hałas lub oślepiające oświetlenie.
- Aby chwycić pierś, możemy sobie wyobrazić trzymanie szklanki. Przypomina to literę C. Chwytamy pierś kciukiem od góry, a pozostałymi palcami od dołu.
- Dziecko twarzą jest skierowane do mamy, jego brzuch do jej brzucha.
- Kręgosłup dziecka jest prosty.
- Główka jest podtrzymywana na wysokości piersi.
Gdy warunki będą spełnione, zaczynamy karmienie. Dziecko powinno szeroko otworzyć buzię, przez co będziemy mieć łatwość nakierowania go na brodawkę, aby ją chwyciło. Po uchwyceniu możemy skoncentrować się na cechach prawidłowego ssania. Sprawdzamy, czy cała brodawka wraz z otoczką jest objęta przez dziecko, czy dolna warga jest wywinięta, buzia rozwarta, nie słychać cmokania. Prawidłowa technika to klucz do sukcesu.
Aby zadbać o prawidłową technikę, możesz skorzystać z pomocy położnych jeszcze w szpitalu, w poradni laktacyjnej, położnej środowiskowej czy certyfikowanego doradcy laktacyjnego. Wątpliwości lepiej rozwiewać pod czujnym okiem.
Częstotliwość karmień – czy istnieje idealny rytm?
Zazwyczaj jest to 8-12 karmień na dobę, 1-2 w nocy. Rytm książkowy, na początek bardzo dobry, ale nie idealny. Idealny rytm to rytm ustalony przez mamę i dziecko, w zgodzie z ich osobistymi potrzebami, stąd nacisk na karmienie na żądanie. Im dziecko starsze tym lepiej będziemy w stanie oszacować jego potrzeby, zważając na wskaźniki skutecznego karmienia.
Karmienie piersią to najlepszy prezent jaki mama może dać na start dla dziecka. Dlatego korzystajmy w razie wątpliwości z pomocy laktacyjnej, aby wspierać karmienie i dawać (swojemu całemu) światu to, co najlepsze!
Może zainteresować Cię także: RSV u dzieci i dorosłych – objawy, leczenie i profilaktyka wirusa RSV w sezonie 2025.
