- Zapalenie piersi przy karmieniu najczęściej pojawia się w pierwszych tygodniach po porodzie.
- Objawia się bólem, obrzękiem, zaczerwienieniem piersi oraz dolegliwościami ogólnymi, takimi jak gorączka, dreszcze czy osłabienie.
- Główną przyczyną zapalenia jest zastój pokarmu, wynikający z nieprawidłowego opróżniania piersi, błędów w technice karmienia lub nadprodukcji mleka.
- Leczenie obejmuje częste karmienie, korygowanie techniki ssania przez dziecko, stosowanie leków przeciwbólowych oraz – w razie potrzeby – antybiotykoterapię.
- Domowe sposoby, takie jak ciepłe okłady przed karmieniem, delikatny masaż, odpowiednie nawodnienie i odpoczynek, mogą wspomóc terapię, ale nie zastąpią konsultacji z lekarzem.
- Sprawdź, jak wspierać laktację i jednocześnie regenerację organizmu mamy karmiącej.
Co to jest zapalenie piersi przy karmieniu i dlaczego się pojawia?
Zapalenie piersi to potoczne określenia na stan zapalny, obejmujący jeden lub więcej płatów gruczołu piersiowego. Szacuje się, że zapalenie piersi przy karmieniu dotyczy nawet 10% matek i występuje typowo w pierwszych tygodniach po porodzie. Oznacza to, że z opisywaną w tym artykule przypadłością może się borykać nawet co 10 kobieta karmiąca.
Zapalenie piersi po porodzie to częsta sytuacja. Szczyt występowania zapalenia gruczołu piersiowego przypada bowiem na drugi i trzeci tydzień po porodzie. Należy mieć również świadomość, że problem ten może wystąpić na każdym etapie trwania laktacji. Jednak rzadziej mamy do czynienia z takim zjawiskiem, jak pozapołogowe zapalenie piersi.
Jak odróżnić zapalenie piersi przy karmieniu od zastoju pokarmu?
Zapalenie piersi przy karmieniu cechuje się bardziej nasilonymi objawami klinicznymi, szczególnie w odniesieniu do objawów ogólnych. W przypadku zastoju pokarmu nie obserwuje się klasycznie gorączki, dreszczy, nudności czy osłabienia. Kolejną różnicą jest obszar zaczerwienienia w obrębie piersi. W przebiegu zapalenia jest on znacznie większy, niż w przebiegu zastoju. Należy jednak zaznaczyć, że zastój piersi może poprzedzać rozwój zapalenia gruczołu piersiowego, dlatego już na etapie zastoju konieczne jest wprowadzenie odpowiedniego postępowania profilaktycznego.
Najczęstsze przyczyny zapalenia piersi przy karmieniu
Zapalenie piersi przy karmieniu może mieć podłoże zarówno mechaniczne, jak i infekcyjne.
Czynniki mechaniczne są związane z niedostatecznym opróżnianiem piersi, co powoduje zaleganie mleka w przewodach mlecznych, a tym samym ich ucisk, a co za tym idzie pękanie pęcherzyków mlecznych. To z kolei prowadzi do przedostania się mleka do tkanek zrębu gruczołu, czyli tam, gdzie w normalnych warunkach mleko nie występuje.
Jest to czynnik spustowy do pojawienia się komórek układu immunologicznego i uwolnienia cytokin prozapalnych. Tym samych dochodzi do rozwoju stanu zapalnego i pojawienia się objawów klinicznych zapalenia piersi.
Do mechanicznego zablokowania prawidłowego przepływu mleka i jego zastoju predysponują także takie czynniki jak:
- występowanie zmian łagodnych w obrębie gruczołów piersiowych – takich jak na
- przykład włókniaki, czy torbiele,
- stan po zabiegach chirurgicznych w obrębie piersi,
- nadmierne wytwarzanie mleka, a więc hiperlaktacja,
- zapalenie gruczołu piersiowego w czasie poprzedniej laktacji.
Należy mieć jednak świadomość, że do zapalenia piersi przy karmieniu mogą prowadzić nie tylko zaburzenia mechaniczne, ale także czynniki infekcyjne. Przewody mleczne gruczołu piersiowego są skolonizowane fizjologiczną florą, tworzącą swoisty mikrobiom. Jednak w niektórych przypadkach może dojść do zakażenia bakteriami chorobotwórczymi. Bakterią najczęściej wywołującą zapalenie piersi przy karmieniu jest gronkowiec złocisty (koagulazododatni). Inne bakterie również mogą odpowiadać za tę przypadłość – należy tutaj wymienić między innymi paciorkowce, czy też pałeczkę okrężnicy.
Do rozwoju infekcji w obrębie gruczołu piersiowego, wywołanej przez drobnoustroje predysponują pewne czynniki, do których zalicza się przede wszystkim:
- przeniesienie zakażenia przez ręce personelu medycznego,
- zastój mleka w przewodach mlecznych – w tym przypadku może dojść do nadmiernego namnażania się bakterii komensalnych, które w prawidłowych warunkach są obecne w przewodach mlecznych i nie wywołują infekcji,
- niedobór czynników ochronnych w mleku – mowa tutaj między innymi o laktoferynie, czy lizozymie, a więc substancjach, które mają właściwości przeciwbakteryjne,
- stan po antybiotykoterapii – wpływającej na skład mikrobiomu.
Błędy w technice karmienia a ryzyko zapalenia piersi
Techniczne błędy związane z karmieniem są najczęstszą przyczyną pojawienia się mechanicznych nieprawidłowości (czyli zastoju pokarmu), które prowadzą do zapalenia gruczołu piersiowego. Należy mieć jednak świadomość, że do niepowodzenia w karmieniu mogą doprowadzić również takie stany jak:
- nieprawidłowości anatomiczne w obrębie jamy ustnej dziecka,
- zaburzenia odruchu ssania,
- nieprawidłowy sposób stosowania osłonek do karmienia, chroniących brodawkę sutkową.
Trzeba również wiedzieć, że zapalenie piersi przy karmieniu może wystąpić na skutek urazu (na przykład uderzenia, czy długotrwałego ucisku) piersi, ale także w konsekwencji zbyt intensywnego jej masażu.
Dowiedz się więcej: Fizjoterapeutka: Najlepsze pozycje do karmienia piersią
Czy niedokładne opróżnianie piersi może prowadzić do zapalenia?
Drugą najczęstszą przyczyną związaną z mechanicznym podłożem zapalenia gruczołu piersiowego jest zbyt mała częstość karmienia, prowadząca do niedokładnego opróżniania piersi. Zbyt rzadkie karmienie prowadzi do zastoju mleka w przewodach mlecznych i opisanych już powyżej konsekwencji, skutkujących rozwojem stanu zapalnego. Niedokładnemu opróżnianiu gruczołu piersiowego sprzyjają również długie przerwy w karmieniu, a także nieodciąganie pokarmu w przypadku rezygnacji z karmienia piersią.
Zapalenie piersi przy karmieniu objawy
Zapalenie piersi przy karmieniu może objawiać się zarówno miejscowo, jak i dawać objawy ogólne. Do symptomów miejscowych zapalenia piersi zalicza się:
- ból w obrębie piersi – najczęściej lokalizuje się w zewnętrznej i górnej części gruczołu piersiowego,
- zaczerwienienie skóry,
- obrzęk tkanek w obrębie piersi,
- zwiększona spoistość tkanek w czasie badania palpacyjnego,
- niekiedy obecność ropnego wycieku z brodawki.
Z kolei objawy ogólne występujące przy zapaleniu piersi w trakcie laktacji to między innymi:
- gorączka, dreszcze,
- osłabienie,
- nudności i wymioty,
- bóle głowy,
- bóle mięśni.
Zapalenie piersi przy karmieniu diagnozuje się najczęściej na podstawie obrazu klinicznego (czyli prezentowanych przez pacjentkę objawów), a także w oparciu o szczegółowo przeprowadzony wywiad chorobowy. Jeżeli lekarz zdecyduje się na zlecenie badań laboratoryjnych, to można w ich wynikach zaobserwować takie odchylenia jak na przykład:
- wzrost stężenia białka CRP,
- leukocytoza – a więc zwiększona liczba białych krwinek (w morfologii krwi obwodowej parametr ten oznaczany jest jako WBC).
Wykonywanie posiewu pokarmu nie jest konieczne w każdym przypadku zapalenia piersi. Wskazania do tego badania to między innymi:
- brak poprawy po dwóch dobach od włączenia odpowiedniego leczenia,
- nawracające zapalenia piersi,
- podejrzenie zakażenia szpitalnego,
- nasilone objawy kliniczne, również te o nietypowym przebiegu.
Czy zapalenie piersi przy karmieniu minie samo?
Zależy to od obrazu klinicznego zapalenia i występowania objawów ogólnych. Jeżeli objawy zapalenia piersi to tylko niewielkie zaczerwienienie, to po opróżnieniu piersi i przywróceniu prawidłowego przepływu pokarmu możliwe jest ustąpienie dolegliwości, bez konieczności zastosowania leków przeciwzapalnych, czy antybiotykoterapii. Jednak każdy przypadek jest indywidualny, dlatego wymaga konsultacji lekarskiej, po której zostanie włączone odpowiednie leczenie.
Zapalenie piersi przy karmieniu leczenie
Pierwszym krokiem w leczeniu zapalenia piersi przy karmieniu są procedury usprawniające przepływ pokarmu przez przewody mleczne. Eliminuje to bowiem zastój pokarmu, będący jedną z najważniejszych przyczyn zapalenia gruczołu piersiowego. W tym celu warto zastosować się do takich zaleceń jak:
- częste karmienie, najlepiej co około dwie godziny – poprawia to przepływ mleka przez przewody mleczne, a co więcej, zapobiega namnażaniu się bakterii (są one wówczas wypłukiwane na zewnątrz przez mleko),
- korygowanie sposobu ssania mleka przez dziecko (jeśli jest ono nieefektywne) – w tym celu warto wesprzeć się konsultacją doradcy laktacyjnego lub doświadczonej położnej,
- wybieranie miękkiej, nieuciskającej gruczoł piersiowy bielizny.
Czy ibuprofen na zapalenie piersi to dobry pomysł? Warto wiedzieć, że w celu zniesienia objawów bólowych i ograniczenia stanu zapalnego w obrębie tkanek stosuje się leki należące do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Jedną z takich substancji jest właśnie ibuprofen. Można również wspomóc się paracetamolem, który wykazuje działanie przeciwbólowe. Warto również wspomóc prawidłowy przebieg laktacji poprzez stosowanie suplementacji witamin i mikroelementów, w tym między innymi kwasu foliowego, witaminy D, czy kwasów DHA. Wspiera to bowiem nie tylko proces laktacji, ale i regeneracji tkanek w przebiegu zapalenia, czy drobnych urazów brodawki.
Domowe sposoby na zapalenie piersi przy karmieniu
Domowe sposoby nie zastąpią konsultacji z lekarzem i nie stanowią substytutu leczenia zapalenia piersi. Mogą one jednak wspomóc terapię tego schorzenia. W warunkach domowych kobieta może wykonywać ciepłe okłady na chorą pierś (powinno się je wykonywać przed karmieniem), co ma na celu usprawnienie przepływu mleka przez przewody mleczne. Jeżeli nie powoduje to dyskomfortu, można również zdecydować się na delikatne masowanie piersi. Należy jednak zaznaczyć, że jeśli powoduje to jakiekolwiek dolegliwości, należy zaprzestać tego rodzaju masażu. Warto również pamiętać o odpowiednim nawodnieniu organizmu, odpoczynku, regeneracji i stosowaniu zróżnicowanej diety.
Kiedy zapalenie piersi przy karmieniu wymaga leczenia antybiotykiem?
Leczenie antybiotykiem przy zapaleniu piersi nie zawsze jest potrzebne. Jakie są wskazania do antybiotykoterapii przy zapaleniu piersi w trakcie laktacji?
- Nasilone objawy ogólne.
- Uszkodzenie i/lub infekcja w obrębie brodawek sutkowych.
- Brak poprawy po 1-2 dobach leczenia bez wykorzystania antybiotykoterapii.
- Uzyskanie dodatniego wyniku posiewu.
Należy podkreślić, że o konieczności włączenia antybiotykoterapii ostatecznie decyduje
lekarz prowadzący.
Czy zapalenie piersi przy karmieniu wymaga interwencji chirurgicznej?
Niepowikłane zapalenie gruczołu piersiowego nie wymaga interwencji chirurgicznej. Jednak w przypadku wystąpienia niektórych powikłań może to być konieczne. Takim powikłaniem jest wygenerowanie się ropnia, a więc zbiornika z ropą w obrębie tkanek gruczołu piersiowego. W tej sytuacji konieczne jest nacięcie ropnia i drenaż umożliwiający wypływ ropy. Niezbędna jest również odpowiednio dobrana antybiotykoterapia.
Zapobieganie nawrotom zapalenia piersi przy karmieniu – praktyczne wskazówki
Do jakich rad warto się zastosować w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia zapalenia gruczołu piersiowego? Należy pamiętać przede wszystkim o:
- regularnym, częstym karmieniu dziecka, a w sytuacji niechęci ze strony dziecka lub rezygnacji z karmienia – należy odciągać pokarm laktatorem,
- odpowiednim poinstruowaniu kobiety karmiącej – warto zrealizować konsultację z doradcą laktacyjnym lub doświadczoną położną,
- częstym myciu rąk, szczególnie przed karmieniem i dotykaniem piersi,
- unikaniu urazów i przewlekłego uciskania gruczołu piersiowego,
- odpowiednim nawodnieniu i stosowaniu zbilansowanej diety.
Zapalenie piersi po odstawieniu dziecka od piersi
Odstawienie dziecka od piersi jest czynnikiem ryzyka pojawienia się zapalenia gruczołu piersiowego. Wynika to z zatrzymania opróżniania piersi, przy jednoczesnej, ciągłej produkcji pokarmu. Prowadzi to do wspomnianego już zastoju mleka. Aby uniknąć zapalenia piersi po zaprzestaniu laktacji, warto korzystać z laktatora. Zaleca się stopniowe odciąganie pokarmu. Przed odciąganiem można wspomóc się zastosowaniem ciepłych okładów, co wspiera przepływ mleka. Z kolei po odciągnięciu pokarmu można zastosować zimny okład, który zmniejsza stan zapalny i dolegliwości związane z zastojem.
Zapalenie piersi przy karmieniu – kiedy zgłosić się do lekarza?
Jakie sytuacje kliniczne wymagają pilnej wizyty w gabinecie lekarskim? Należy tutaj wymienić przede wszystkim:
- wystąpienie gorączki, dreszczy, silnego osłabienia,
- pojawienie się objawów pod postacią nudności, czy wymiotów,
- nawracające zapalenie piersi,
- pojawienie się nasilonych objawów miejscowych pod postacią zaczerwienienia,
- brak poprawy po delikatnym opróżnianiu piersi.
Podsumowując, zapalenie piersi przy karmieniu to częsta przypadłość, cechująca się pomyślnym rokowaniem. W przypadku pojawienia się dolegliwości związanych z zapaleniem piersi przy karmieniu – warto skonsultować się ze swoim lekarzem, który po ocenie stanu klinicznego zadecyduje o dalszym postępowaniu diagnostyczno-leczniczym.
Może zainteresować Cię także: Słód jęczmienny na laktację – co to jest, właściwości, dawkowanie. Jak pobudzić laktację po porodzie?
