- Zastój pokarmu powstaje na skutek zatkania kanalików mlecznych i zawsze ma konkretną przyczynę, którą należy jak najszybciej wyeliminować.
- Najczęstszymi czynnikami prowadzącymi do zastoju są nieprawidłowa technika karmienia, niepełne opróżnianie piersi oraz błędy popełniane w czasie nawału mlecznego.
- W przeciwieństwie do zapalenia piersi, zastojowi pokarmu zwykle nie towarzyszy wysoka gorączka ani objawy ogólne infekcji.
- Podstawą leczenia zastoju są prawidłowe przystawianie dziecka do piersi, częste karmienia oraz działania zmniejszające obrzęk i stan zapalny.
- Nieleczony zastój pokarmu może prowadzić do zapalenia piersi, a w skrajnych przypadkach do ropnia wymagającego interwencji chirurgicznej.
- Sprawdź, jakie witaminy i składniki odżywcze warto stosować w trakcie karmienia piersią, aby wspierać zdrowie mamy i dziecka.
Co to jest zastój pokarmu?
Zastój pokarmu jest stanem patologicznym, wynika z zatkania kanalików mlecznych. Przewody mleczne są przepełnione, uciskają na naczynia włosowate, powstaje obrzęk. Mleko przepływa wolniej, tworzy się błędne koło. Zawsze ma jednak przyczynę i trzeba ją wyeliminować.
Przyczyny zastoju pokarmu
Przyczyny wystąpienia zastoju pokarmu są różne, jednak najczęściej wymienia się nieprawidłową technikę karmienia, nieprawidłowe opróżnianie piersi czy błędne postępowanie w laktacji, np. przy nawale mlecznym oraz inne czynniki.
Nieprawidłowe opróżnianie piersi
Pierś lub piersi objęte zastojem pokarmu i zatkaniem kanalików mlecznych przez to, że mleko nie ma ujścia, gromadzą jego nadmierne ilości. Mimo że dziecko chętnie ssie piersi, to przez obecne zatkanie kanalika mlecznego pokarm nie ma jak wypłynąć, więc pierś nie jest prawidłowo opróżniona.
Nadprodukcja mleka
Około 3-4 doby najczęściej zaczyna pojawiać się nawał mleczny. Jak sama nazwa wskazuje, mleko jest produkowane przez mamę w większych ilościach niż bezpośrednio po porodzie.
Nawał mleczny, mimo że ma kilka cech podobnych do zastoju pokarmu, to jest on fizjologicznym stanem. Jeśli jednak przy nawale będą pojawiać się błędy, wynikające np. z nieprawidłowej techniki karmienia dziecka, nawał może przerodzić się w obrzęk piersi, a potem w zastój. Trzeba więc od początku obserwować laktację.
Zastój pokarmu – inne czynniki
Wśród innych przyczyn możemy wyróżnić:
- Stres i czynniki emocjonalne – stres ma ogromny wpływ już na samym początku mlecznej drogi. Potrafi ją zblokować, zanim pojawi się stan patologiczny, taki jak zastój pokarmu.
- Uszkodzenia mechaniczne – wszystkie czynniki, które negatywnie wpływają na piersi z zewnątrz, takie jak źle dobrany biustonosz (zbyt mały lub zbyt duży), masowanie piersi, tzw. hartowanie piersi lub brodawek, odciąganie pokarmu z piersi „do końca”, bandażowanie piersi.
- Przyjmowanie zbyt małej ilości płynów przez mamę.
- Przyjmowanie przez mamę leków takich jak bromokryptyna lub kabergolina.
Objawy zastoju pokarmu
Po samych piersiach mamy jesteśmy w stanie zweryfikować, z jakim problemem laktacyjnym mamy do czynienia (lub jeśli jest to nawał mleczny – z sytuacją fizjologiczną). Piersi, które aktualnie mają obrzęk lub zastój pokarmu posiadają następujące cechy:
- temperatura ciała mamy jest w normie lub nieco podwyższona,
- piersi są ucieplone,
- zastój dotyczy najczęściej obu piersi,
- piersi są zaczerwienione i bolesne, a także twarde,
- wypływ pokarmu jest utrudniony,
- brak objawów ogólnych organizmu, typu symptomy towarzyszące grypie, np. drżenie mięśni, wysoka gorączka.
Jak odróżnić zastój pokarmu od zapalenia piersi?
Zastój pokarmu w piersi może być mylony z innym patologicznym stanem, jakim jest zapalenie piersi. Jak rozpoznajemy zapalenie?
- Dotyczy najczęściej jednej piersi, nie dwóch jak w przypadku zastoju czy np. nawału mlecznego.
- Temperatura ciała mamy jest podwyższona, wynosi ponad 38°C.
- Piersi również są ucieplone.
- Zaczerwienienie występuje miejscowo lub na całej piersi.
- Pierś jest bolesna w konkretnym miejscu.
- Miejscowo pierś jest twarda. Zapalenie może przerodzić się w ropień piersi, mówimy wtedy o chełbotaniu. Jest to przemieszczanie się płynu pod skórą pod wpływem delikatnego ucisku.
- Wypływ pokarmu jest utrudniony.
- Mama odczuwa objawy przypominające infekcję, grypę.
Jak radzić sobie z zastojem pokarmu?
Zastój pokarmu może być dla mamy o tyle stresującym przeżyciem, że może ona zwątpić w to, że jest w stanie wykarmić dziecko piersią. Na szczęście są sposoby, aby to pokonać i cieszyć się karmieniem swojego maluszka. Najlepiej skorzystać z pomocy położnej lub certyfikowanego doradcy laktacyjnego, który udzieli odpowiednich zaleceń.
Domowe sposoby na zastój pokarmu w piersiach
Najważniejsze, to zachować spokój i stosować się do zaleceń. W domowym zaciszu możemy zrobić wiele, aby pomóc sobie w zastoju mleka w piersi. Przede wszystkim:
- Wałkowana wszędzie, ale najważniejsza – technika karmienia piersią musi być prawidłowa.
🤱🏻 Fizjoterapeutka: Najlepsze pozycje do karmienia piersią
- Unikamy dodatkowego odciągania pokarmu, aby nie magazynował się w już nabrzmiałej piersi. Można ewentualnie odciągać niewielką ilość przed karmieniem, aby zmiękczyć otoczkę brodawki i ją bardziej uwypuklić, aby dziecko mogło łatwiej chwycić pierś. Jeśli jednak efektywne karmienie jest niemożliwe, odciągamy pokarm.
- Możemy zastosować łagodne, zimne okłady na około 20 minut po karmieniu na pierś w celu złagodzenia obrzęku i bólu. Obojętne jest to czy będą to okłady hydrożelowe, wilgotny ręcznik papierowy czy słynne liście kapusty. Każda z tych rzeczy działa, bo jest zimna i łatwo przylega do piersi.
- Ciepłe okłady możemy zastosować przed karmieniem, aby poprawić odruch wypływu pokarmu. Można do tego dodać delikatne masowanie piersi w kierunku brodawki. Uważamy jednak na to! Nie stosujemy ciepła przy obrzęku, zaczerwienieniu czy gorączce. Po co do „sytuacji ciepłej” dodawać więcej ognia.
- Redukujemy czynniki stresowe, dbamy o nawodnienie i odpoczynek mamy.
- Przy zastoju możemy stosować zioła mające wpływ na zmniejszenie laktacji, takie jak: szałwia, mięta pieprzowa, liście barwinka, pąki lub liście olchy. Nie możemy też przesadzać w ich spożywaniu, bo nadal zależy nam na utrzymaniu laktacji.
- Metody fizykoterapeutyczne, takie jak kinesiotaping.
Leki na zastój pokarmu
Leczenie możliwych stanów zapalnych i bólowych jest niezwykle ważne przy zastoju pokarmu. Lekiem pierwszego wyboru jest ten, który łączy w sobie działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe, czyli ibuprofen. Może być stosowany w dawce 400 mg co 6 godzin.
Na zastój pokarmu doradcy laktacyjni często zalecają lecytynę, która zmniejsza lepkość pokarmu, dzięki czemu kanaliki mleczne nie zatykają się tak często. Nadal jednak brakuje badań i dowodów naukowych, aby potwierdzić jej skuteczność w leczeniu zastoju pokarmu u mam.
Witaminy i suplementacja dla kobiet karmiących piersią
Większość kobiet zwraca uwagę na swój stan zdrowia w ciąży. Robimy wówczas mnóstwo badań, przyjmujemy suplementy i leki, gdy istnieje taka potrzeba. A jak sytuacja wygląda po ciąży? Najczęściej uwagę zwracamy tylko i wyłącznie na dziecko, często zapominając o sobie. A ciało musi wrócić do siebie. Przed nim jeszcze połóg i karmienie piersią, co też wymaga wsparcia w postaci dbania o organizm, czasem dodatkowo poprzez suplementację.
Dlaczego suplementacja jest ważna podczas karmienia
W czasie połogu nasz organizm produkuje pokarm dla dziecka. Na to potrzebuje dodatkowo około 500 kcal więcej! Najlepiej witaminy i minerały dostarczać z pożywieniem, natomiast przez pobudki nocne, zmianę pieluch, karmienia, opiekę i pielęgnację maluszka mama nie zawsze znajdzie czas, aby przygotować sobie wartościowe posiłki w ciągu dnia, najlepiej 5 małych porcji, różnorodnych. A i jeszcze trzeba je zjeść…
🪫Laktacja a zmęczenie – czy karmienie piersią naprawdę zabiera energię?
Potem przy kontrolnych badaniach wyniki krwi wychodzą słabo, jesteśmy zmęczone, włosy nam wypadają garściami, odporność jest średnia… I tu zaczyna się suplementacja.
Nie warto czekać na słabe wyniki i wspierać organizm już w trakcie wymagającego czasu, jakim jest połóg.
Kluczowe składniki wspierające zdrowie mamy i dziecka
Wiele składników występujących w suplementach dla mam karmiących przenika do mleka, co za tym idzie, wspiera zdrowie mamy i dziecka jednocześnie. W czasie karmienia piersią warto zadbać o następujące elementy:
- Kwas DHA – u mamy wspiera układ nerwowy, pozwalając na lepszą koncentrację. U dziecka jest niezbędny dla rozwoju narządu wzroku i rozwoju mózgu.
- Kwas foliowy – wspiera regenerację organizmu po porodzie, zmniejszając ryzyko anemii. U noworodka wpływa na rozwój układu nerwowego.
- Cholina – ma wpływ na pracę wątroby mamy i rozwój mózgu oraz funkcji poznawczych dziecka.
- Witamina B6 – redukcja zmęczenia i dobry nastrój u mamy, wpływa na rozwój układu nerwowego dziecka.
- Witamina B12 – kluczowa rola w zapobieganiu stanów anemii u mamy, wsparcie układu nerwowego noworodka.
- Witamina D – kluczowa rola w odporności oraz zdrowych kościach mamy i dziecka.
- Jod – prawidłowa praca tarczycy mamy karmiącej, optymalny wzrost dziecka.
- Ekstrakt z ziela jęczmienia + β-glukan – wspiera odporność, może poprawić trawienie i pracę jelit u mamy.
Ile trwa zastój pokarmu i kiedy minie ból?
Zastój pokarmu występuje zazwyczaj w 2-14 dobie po porodzie. U każdej kobiety ewentualny czas wystąpienia może być inny. Składają się na to różne czynniki, np. kiedy pojawi się nawał mleczny.
Przy stosowaniu zaleceń w zaciszu domowym, w tym leków przeciwzapalnych i prawidłowej techniki karmienia, poprawa przy zastoju pokarmu powinna nastąpić w ciągu 12-48 godzin. Jesteśmy więc w stanie odczuć ulgę jeszcze tego samego dnia, co napawa optymizmem.
Czy można karmić dziecko z piersi objętej zastojem?
Tak, można karmić dziecko, jeśli w piersi jest zastój pokarmu. Nawet od tej piersi powinno się zacząć karmienie. Dlaczego?
Na początku karmienia dziecko wykonuje mocne ruchy ssące w porównaniu z ruchami w trakcie trwania lub pod koniec karmienia. Dziecko jest głodne, więc wkłada więcej energii, aby dostać mleko. Takie działanie może pomóc w usunięciu zatoru z zatkanego kanalika.
Kiedy udać się do lekarza?
Mimo stosowania leków należy stale monitorować objawy niepożądane piersi, takie jak:
- ból,
- zaczerwienienie,
- ucieplenie,
- pojawienie się guzków, twardości piersi,
- wystąpienie objawów sugerujących grypę, chociażby wysokiej gorączki.
Przy braku poprawy mimo leków i prawidłowej techniki karmienia, a także innych domowych sposobów, należy zgłosić się do lekarza.
Pozostawiony sobie zastój pokarmu może przerodzić się w groźniejsze problemy laktacyjne, które wymagają pomocy specjalistycznej. Zalegające mleko może być siedliskiem dla bakterii, powodując stan zapalny w piersi, co jest idealną podstawą dla zapalenia. Jak mamy bakterie, to robimy posiewy. Jak mamy wyniki, to stosujemy antybiotyki.
Z zapalenia piersi może rozwinąć się wcześniej wspomniany ropień piersi. Ten wymaga już interwencji chirurgicznej. Miałam kiedyś okazję asystować do zabiegu drenażu takiego ropnia. W tym przypadku zaniedbanie problemu laktacyjnego było już na etapie wystąpienia nawału mlecznego. Pacjentka zgłosiła się po pomoc chwilę za późno, ale na szczęście wszystko skończyło się dobrze. Jest to przykład, że niepożądane sytuacje powinny być rozwiązywane szybko.
Profilaktyka – jak zapobiegać zastojom pokarmu?
Aby nie wystąpił zastój pokarmu, należy unikać wywołujących go przyczyn. Skupiamy się na prawidłowym karmieniu – nie tylko technika, ale także obserwacja, czy dziecko faktycznie się najada, czy słychać przełykanie w trakcie jedzenia i czy przybiera na masie. Jeśli tak, to wiemy, że jest najedzone, opróżnia pierś, więc ona się nie przepełnia.
W trakcie nawału mlecznego przystawiamy dziecko do piersi często, aby je opróżniać. Możemy też odciągać mleko laktatorem, a nadmiar zamrozić lub dodawać do kąpieli maluszka. Bardzo ważne, aby na etapie nawału pilnować czy piersi nie są przepełnione.
Unikamy stresu, nie dopasowanego stanika, hartowania piersi, bandażowania i braku nawodnienia. Profilaktyka jest zawsze najlepszym sposobem na zdrowie. W końcu lepiej zapobiegać niż leczyć.
Może zainteresować Cię także: Wskaźniki skutecznego karmienia piersią – jak rozpoznać, że dziecko najada się podczas karmienia?
